Ayd�nl�kevler Ticaret Meslek Lisesi

ATAT�RK �LKELER�

Cumhuriyet�ilik:

Bat� dillerinde cumhuriyetin kar��l��, ulusun kendisini y�nelmesidir. Cumhuriyete hayat veren damarlar�n ba��nda ise demokrasi geliyor. Ger�ek cumhuriyet rejimlerinde sistemin demokrasi ile olan ili�kisi �ok �nemlidir. ��nk� i� ve d�� tehlikelere kar�� cumhuriyet kendisini, demokrasinin gerekleri i�inde koruyacakt�r. Bunun d��na ��k�l�rsa; demokrasi ile cumhuriyet aras�nda kopukluk ba�lar. E�er b�yle olursa en b�y�k zarar� cumhuriyetin yine kendisi g�recektir. Demokrasiyi benimsemi� siyas� rejimlerde, �zg�rl�klerin kullan�lma alanlar� demokrasinin kurallar� ile s�n�rland�r�lm��t�r. Cumhuriyet rejiminde kimsenin s�n�rs�z hak ve hukuku yoktur. ��nk� demokrasilerde; ki�ilerin, dolay�s�yla, toplumlar�n �zg�rl�kleri, hukuk yolu ile g�vence alt�na al�nm��t�r. Bunlar�n s�n�rlar� da adaletin kalemi ile �izilmi�tir.

29 Ekim 1923'te il�n edilen cumhuriyetin alt yap�s�n� Atat�rk a�ama a�ama nas�l haz�rlam��t�? Cumhuriyet, l�ik bir sistem �zerinde kurulacakt�. Yani cumhuriyet idaresinde ne halifeye ne de onun kal�nt�lar�na yer vard�.

Cumhuriyeti adaletli bir hukuk sistemi koruyacakt�. Cumhuriyetin gen� ku�aklar� �a� d�� ki�iler taraf�ndan de�il, ba��ms�zl�k ve h�rriyetin de�erini bilen ��retmenler taraf�ndan yeti�tirilecekti. �mparatorluktan kalan mant�k d�� ne varsa hepsi kald�r�lacak, cumhuriyetin temelini ilim olu�turacakt�.

Bilgisiz ve bilin�siz bir halk toplulu�unun ulus olma hakk�na sahip olamayaca��n� vurgulayan Atat�rk, ulusun bilin�lendi�i oranda hak ve hukukuna sahip ��kaca��n� biliyordu. Bu nedenle e�itim ve k�lt�re �ok �nem vermi�tir. O'nun, bir bak�ma k�lt�r�, cumhuriyetin temellerinden biri olarak g�rmesindeki neden budur.

Atat�rk, cumhuriyet�ilik ilkesiyle ilgili g�r��lerini bir�ok kez dile getirmi�tir:

"T�rk Milleti, halk idaresi olan cumhuriyetle idare olunur." (Afet �nan-Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atat�rk'�n El Yaz�lan sh. 352)

"T�rk Milleti'nin yarad�l��na ve karakterine uygun idare, cumhuriyet idaresidir. Bu g�nk� H�k�metimiz do�rudan do�ruya milletin kendi kendine, kendili�inden yapt�� bir devlet te�kilat� ve h�k�metidir ki, onun ad� cumhuriyettir. Art�k h�k�met ve millet aras�nda ge�mi�teki ayr�l�k kalmam��t�r. Y�netim halk, halk y�netim demektir." (S�ylev ve Deme�ler C.III. sh. 75, C. II sh. 230)

"Demokrasi prensibi, egemenli�i kullanan ara� ne olursa olsun, esas olarak milletin egemenli�ine sahip olmas�n� ve sahip kalmas�n� gerektirir. Bizim bildi�imiz demokrasi siyasald�r. Onun hedefi, milletin idare edenler �zerindeki kontrol� sayesinde siyasal �zg�rl�k sa�lamakt�r." (Afet �nan-M. Kemal Atat�rk'ten Yazd�klar�m, sh. 71,73)

Halk��l�k:

Devrim tarihimizde �nemli bir yeri olan 1924 ve 1961 Anayasalar�nda da yer alan halk��l�k ilkesi, demokrasinin temelini olu�turmaktad�r. Bu ilkenin ana �zelli�i �lke y�netiminin halk�n elinde bulunmas�d�r.

Egemenlik bir z�mre ya da ailenin elinde bulunmaz, halk�n se�imle i� ba��na getirdi�i ki�iler, �lkeyi y�netir. Halk��l�k;

1.)�lke y�netiminin demokratikli�i,

2.)Birey ve s�n�flara ayr�cal�k tan�nmamas�, gibi ��elerden olu�makta.

E�itim yoluyla ayd�nlanm�� halk, ulusal egemenli�in g��lenmesi ve demokrasimizin ya�amas�nda tek ve ger�ek g�vencedir.

Halk��l�k, Atat�rk'�n �nemle �st�nde durdu�u bir ilkeydi. Bu �nemi a��klamalardan anl�yoruz:

"Halk��l�k demek, devletin b�t�n kudret ve egemenli�inin halktan geldi�ini, T�rk camias� i�inde, fert, aile ve s�n�f ayr�cal�� bulunmad��n�, kanun �n�nde herkesin e�it oldu�unu �fade etmek demektir. Bu form�l demokrasinin ifadesidir." (A. R�za T�rel-�zmir Barosu Dergisi Say� 8, sh. 413)

"T�rkiye Cumhuriyeti'ni kuran T�rkiye halk�na T�rk Milleti denir." (Afet �nan-Medeni Bilgiler ve M. Kemal Atat�rk'�n El Yaz�lar� sh. 351) "T�rkiye halk�, �rk�a, dince ve k�lt�rce ortak, birbirlerine kar��l�kl� h�rmet ve fedak�rl�k hisleriyle dolu, kaderleri ve menfaatleri m��terek olan sosyal bir toplumdur." (S�ylev ve Deme�ler C. I. sh. 221)

"Bence, bizim Milletimiz, birbirinden �ok farkl� ��karlar� olan ve bu itibarla birbirleriyle m�cadele halinde buluna gelen �e�itli s�n�flara malik de�ildir. Mevcut s�n�flar birbirinin tamamlay�c�s� niteli�indedir." (S�ylev ve Deme�ler C.II. sh. 82)

Laiklik:

"Din ve devlet i�lerinin birbirinden ayr�lmas�" �eklinde �zetledi�imiz l�iklik ilkesi, T�rk Devriminin vazge�ilmez bir unsurudur. Demokratik olman�n da gere�i...

Atat�rk'e g�re din, insanlar�n vicdanlar�nda yer almas� gereken kutsal bir kavramd�r. Bu d��nceden yola ��kan Gazi 31 Ocak 1923'de �u s�zleri s�yl�yordu:

"Bizim dinimiz en makul ve en tabii dindir. Ve ancak bundan dolay�d�r ki, son din olmu�tur. Bir dinin tabi olmas� i�in akla, fenne, ilme ve mant��a uymas� gereklidir. Bizim dinimiz bunlara tamamen uygundur."

Gen� T�rkiye Cumhuriyeti Devletinin sa�lam temeller �zerine oturtulabilmesi i�in, ilk �nce devletin kurum ve kurulu�lar�n�n laikle�tirilmesi gerekiyordu.

DEVLET�N L��KLE�T�R�LMES�

1.)Samsun?a ��k��. Amasya kararlar�, Erzurum, Sivas Kongreleri ile ulusun kendi kaderini kendisinin belirlemesi ilkesinin vurgulanmas�.

2.)23 Nisan 1920'de T.B.M.M.'nin a��lmas�. "Egemenlik kay�ts�z �arts�z ulusundur" ilkesinin kurtulu�un ve kurulu�un simgesi olmas�.

3.)20 Ocak 1921 Anayasas�n�n kabul�.

4.)1 Kas�m 1921 Saltanat�n kald�r�lmas�.

5.)29 Ekim 1 923 Cumhuriyetin il�n�.

6.)3 Mart 1924 Hilafetin kald�r�lmas�.

7.)20 Nisan 1924 Anayasas�n�n kabul�.

8.)10 Nisan 1928 Anayasadan T�rkiye Devletinin "Din� isl�md�r" h�km�n�n ��kar�lmas�.

9.) 5 �ubat 1937 Anayasada de�i�iklik yap�larak T�rkiye Devletinin cumhuriyet�i, milliyet�i, halk��, devlet�i, l�ik ve ink�l�p�� oldu�u h�km�n�n Anayasaya konmas�.

HUKUKUN L��KLE�T�R�LMES�

1.)8 Nisan 1924 �er'� mahkemelerinin kald�r�lmas�.

2.)30 Kas�m 1925 Tekke ve Zaviyelerin kapat�lmas�

3.)17 �ubat 1926 T�rk Medeni Kanununun kabul�.

4.)22 Nisan 1926 Bor�lar Kanununun haz�rlanmas�.

5.)24 Kas�m 1929 �cra, �flas Kanunlar�n�n kabul�.

6.)15 May�s 1929 Deniz Ticaret Kanununun kabul�.

7.)5 Aral�k 1934 Kad�nlara Se�me ve Se�ilme hakk�n�n verilmesi.

E��T�M�N LA�KLE�T�R�LMES�

1.)3 Mart 1924 Tevhid-i Tedrisat (��renimin Birle�tirilmesi) Kanunu

2.)5 Kas�m 1925 Ankara Hukuk Fak�ltesinin a��lmas�.

3.)26 Aral�k 1925 Uluslararas� Takvim ve Saatin kabul edilmesi.

4.)24 May�s 1928 L�tin rakamlar�n�n kabul�.

5.)1 Kas�m 1928 L�tin alfabesinin kabul�.

6.)10 Haziran 1933 Maarif Te�kilat� Hakk�ndaki Kanun?un kabul�.

7. )1 A�ustos 1933 �niversiteler Kanununun ��kar�lmas�, Dar�lf�nun'un kald�r�lmas�. �stanbul �niversitesinin kurulmas�.

K�LT�R�N L��KLE�T�R�LMES�

K�lt�rde l�ikle�menin yollan aran�rken elbette �rf ve �detlere ba�l� kal�nacakt�. Tarihten gelen hi�bir �ey yok edilmeyecekti.

��te bu d��nceden yola ��k�larak;

1.)30 Kas�m 1925 tarihinde 677 say�l� Kanun ile Meclis tarikatlar� yasakl�yor, tekke, t�rbe ve zaviyeler kapat�l�yordu.

2.)25 Aral�k 1925 tarihinde de Meclis taraf�ndan �eyhlik, seyyitlik, �f�r�k��l�k, dervi�lik, emirlik, falc�l�k, b�y�c�l�k, muskac�l�k gibi san ve s�fatlar�n kullan�lmas� ve bunlara ait �zel k�yafetlerin giyilmesi yasaklan�yordu.

Atat�rk'�n laiklikle ilgili g�r��lerini S�ylev ve Deme�lerinden aktar�yoruz.

?Mensubu olmakla m�tmain (tatmin) ve mesut bulundu�umuz �sl�miyet dinini y�zy�llardan beri al��lm�� oldu�u �zere bir politika arac� durumundan kurtarmak ve y�celtmenin kesin elzem oldu�u ger�e�ini g�zl�yoruz. Kutsal ve tanr�sal olan inan� ve vicd�ni kanaatlanm�z�, kar��k ve d�nek olan her t�rl� ��kar ve tutkusuna sahne olan politikac�lardan ve politikan�n b�t�n organlar�ndan bir an evvel ve kesinlikle kurtarmak, milletin d�nyev� ve uhrev� (ahretle ilgili) saadetinin emretti�i bir zorunluktur." (S�ylev ve Deme�ler C. I. sh. 330)

?Din l�zumlu bir m�essesedir. Dinsiz biri milletin devam�na imk�n yoktur. Yaln�z �uras� var ki, din, Allah ile kul aras�ndaki ba�l�l�kt�r. Softa s�n�f�n�n din simsarl��na m�saade edilmemelidir. Dinden madd� menfaat temin edenler, i�ren� kimselerdir. ��te biz bu duruma kar��y�z ve buna m�saade etmiyoruz." (K�l�� Ali-Alat�rk'�n Hususiyetleri, sh. 116)

"Art�k T�rkiye, din ve �eriat oyunlar�na sahne olmaktan �ok y�ksektir. Bu gibi oyuncular varsa kendilerine ba�ka taraflarda sahne aras�nlar." (S�ylev ve Deme�ler C. III. sh. 76)

Devrimcilik:

Devrimcilik ilkesi, Atat�rk �lkeleri aras�nda; eylem ve at�l�m gibi kavramlar� i�erisine alan tek ilkedir.

Atat�rk, B�y�k S�ylevinin sonunda:

"Bu a��klamalar�mla ulusal ya�am� sona ermi� varsay�lan b�y�k bir ulusun ba��ms�zl��n� nas�l kazand��n� ve bilim ve tekni�in en son esaslar�na dayal� ulusal ve �a�da� bir devleti nas�l kurdu�unu anlatmaya �al��t�m," diyerek �a�da� devlet kavram�yla devrimcilik ilkesinin �a�maz i�aretini veriyordu.

�a�da� devlet kuran bir ulusun, �a� d�� niteliklerden kurtulmas� gerekirdi. ��te, T�rk ulusunun, �a�d�� niteliklerden kurtulmak, �a�da�la�mak i�in giri�ti�i at�l�mlar�n t�m� devrimcilik ilkesinin kapsam� i�ine girer.

Devrimcilik, Atat�rk �lkelerinin hemen hemen t�m�yle birle�ir. B�t�n bu ilkelerin ya neden ya sonu� olarak devrimcilikle s�k� bir ilintisi vard�r. Bu bak�mdan devrimcilik, Atat�rk �lkelerinin t�m�n� ger�ekle�tirmeye, korumaya ve ya�atmaya kesin kararl�l�kt�r. Devrimleriyle yolumuzu ayd�nlatan Atat�rk'�n bu konudaki g�r��leri ��yle:

"Yapt��m�z ve yapmakta oldu�umuz ink�l�plar�n gayesi T�rkiye Cumhuriyeti halk�n� tamamen modern ve b�t�n anlam ve bi�imi ile uygar bir toplum haline getirmektir. �nk�l�b�m�z�n as�l hedefi budur. Bu ger�e�i kabul etmeyen zihniyetleri darmada��n etmek zorunludur. �imdiye kadar milletin beynini pasland�ran, uyu�turan ve bu zihniyette bulunanlar olmu�tur. Herhalde zihniyetlerde mevcut hurafeler tamam�yla kovulacakt�r. Onlar ��kar�lmad�k�a beyinlere ger�e�in ��klar�n� sokmak imk�ns�zd�r." (S�ylev ve Deme�ler C. II. sh. 69)

"... Mes'ut ink�l�b�m�z�n aleyhinde d��nce ve duygu ta��yanlar� ayd�nlat�p, do�ru yolu g�stermek, ayd�nlara d��en mill� g�revlerin en �nemlisi ve birincisidir." (S�ylev ve Deme�ler C. II. sh. 69) "

"...Memleket davalar�n�n ideolojisini, ink�l�plar�m�z y�n�nden anlayacak, anlatacak, nesilden nesile ya�atacak ki�i ve kurumlar� yaratmak l�z�md�r." (S�ylev ve Deme�ler C. I. sh. 386)

Milliyet�ilik:

Milliyet�ilik ilkesi ulusal sava��m�z�n ��k�� noktas�n� olu�turmu� ve t�m tutsak uluslar�n kurtulu� hareketlerine ��k tutmu�tur. Frans�z Devriminden sonra d�nyaya yay�lan �zg�rl�k d��ncesinin tarihsel geli�imi i�inde her ulusun kendi kaderini �izme inanc�n�n do�al bir sonucudur bu ilke. T�rk halk�n�n �mmet olmaktan kurtulup ulus haline gelmesi, Atat�rk sayesinde olmu�tur. Atat�rk'�n ulusuna inanc� sonsuzdu. Ulusu ulus yapan ��elerin ba��nda ise, ortak de�erler gelir. Milliyet�ilik s�zc��, bu de�erleri de i�ine almakta. O, devrim ve ilkelerinin, ulusa ra�men de�il, ulusla birlikte ya�ayaca��n� biliyordu. Bu nedenle yeniliklerin ancak ve ancak ulus taraf�ndan benimsenmesi ile sonsuza kadar ya�ayaca�� inanc�ndayd�.

Zaten bug�n, Atat�rk �lkeleri aras�nda yer alan milliyet�ilik, �a�da� anlam�yla; siyasetin ekonominin ve k�lt�r�n i�inde yerini alm��t�r.

"T�rk milliyet�ili�i, b�t�n �a�da� milletlerle bir ahenkte y�r�mekle beraber, T�rk toplumunun �zel karakterini ve ba�l� ba��na ba��ms�z kimli�ini korumay� esas sayar. Bu nedenle mill� olmayan ak�mlar�n memlekete girmesini ve yay�lmas�n� isteriz." (�. S�reyya Aydemir-Tek Adam C. III. sh. 450)

"Biz do�rudan do�ruya milliyetperveriz, T�rk milliyet�i siyiz. Cumhuriyetimizin dayana�� T�rk toplulu�udur. Bu toplumun fertleri ne kadar T�rk k�lt�r� ile dolu olursa o topluma dayanan cumhuriyet de o kadar kuvvetli olur." (Afet �nan-M. Kemal Atat�rk'ten Yazd�klar�m sh. 88)

"Diyarbak�rl�, Vanl�, Erzurumlu, Trabzonlu, �stanbullu, Trakyal� ve Makedonyal�, hep bir milletin evlatlar�, hep ayn� cevherin damarlar�d�r." (M. Kemal Kop-Atat�rk Diyarbak�r'da sh. 4)

Devlet�ilik:

Anayasam�zda yer alan devlet�ilik ilkesi; toplumsal, ekonomik ve k�lt�rel kalk�nmada devletin �stlenmesi gereken g�revleri a��klar. Genel anlam� ile, �zel giri�imin yetki ve g�c� d��nda kalan ekonomik kalk�nma ve �rg�tlenmeyi ger�ekle�tirme ilkesidir.

Genel olarak devletin iki �devi vard�r;

a)�lke i�inde g�venli�i ve adaleti sa�layarak, yurtta�lar�n �zg�rl��n� ve g�venli�ini korumak.

b)Savunma i�in her an haz�r bulunmak ve ba�ka �are kalmazsa �lkeyi sil�hla savunmakt�r.

Bunlardan ba�ka devletin, bay�nd�rl�k, e�itim, k�lt�r, sa�l�k, tar�m, ticaret ve sanayiye ili�kin ekonomik etkinliklerde de g�revleri bulunmaktad�r.

Atat�rk, devlet�ili�i ��yle a��klar:

"Bizim takip etti�imiz devlet�ilik, bireysel �al��may� ve gayreti esas tutmakla beraber, m�mk�n oldu�u kadar az zaman i�inde milleti refaha ve memleketi bay�nd�rla�t�rabilmek i�in, milletin genel ve y�ksek ��karlar�n�n gerektirdi�i i�lerde �zellikle ekonomik sahada devleti fiilen ilgili k�lmak m�mk�n esaslar�m�zdand�r."

Devlet�ilikle ilgili dile getirdi�i di�er ifadeler ise ��yledir:

"Bizim izlemeyi uygun g�rd��m�z devlet�ilik prensibi b�t�n �retim ve da��t�m ara�lar�n� fertlerden alarak milleti b�sb�t�n ba�ka esaslar i�inde d�zenlemek amac�n� g�den, �zel ve ki�isel ekonomik te�ebb�se ve faaliyete meydan b�rakmayan sosyalizm prensibine dayal� kolektivizm, kom�nizm gibi bir sistem de�ildir. �zet olarak bizim g�tt��m�z "devlet�ilik" ferdi �al��ma ve faaliyeti esas tutmakla beraber, m�mk�n oldu�u kadar az zaman i�inde milleti refaha, memleketi bay�nd�rl��a eri�tirmek i�in, milletin genel ve y�ksek menfaatlerinin gerektirdi�i i�lerde �zellikle ekonomik alanda, devleti fiilen ilgilendirmektir."

?? Devletin siyasal ve d��nsel hususlarda oldu�u gibi baz� iktisadi i�lerde de d�zenleyici rol� prensip olarak kabul edilmelidir. Buradaki g��l�k; devlet ile ferdin kar��l�kl� faaliyet alanlar�n� ay�rmakt�r. Devletin faaliyet s�n�r�n� �izmek ve dayanaca�� kurallar� tespit etmek, di�er yandan da vatanda��n ferdi te�ebb�s ve faaliyet �zg�rl��n� k�s�tlamak, devleti y�netmekle yetkili k�l�nanlar�n d��n�p tayin etmesi gereken bir meseledir. Prensip olarak devlet, ferdin yerine ge�memelidir. Fakat, ferdin geli�mesi i�in genel �artlar� g�z �n�nde bulundurmal�d�r. Bir de ferdin ki�isel faaliyeti, ekonomik geli�menin esas kayna�� olarak kalmal�d�r. Fertlerin geli�mesine engel olmamak, onlar�n her bak�mdan oldu�u gibi �zellikle ekonomik alandaki �zg�rl�k ve te�ebb�sleri �n�nde, devletin kendi faaliyeti ile bir engel v�cuda getirmemesi, demokrasi prensibinin �nemli esas�d�r. O halde diyebiliriz ki, ferd� te�ebb�s geli�mesinin bir engel kar��s�nda kalmaya ba�lad�� nokta, devlet faaliyetinin s�n�r�n� te�kil eder. Bu bak�mdan genellikle belli zaman ve alanda s�rekli bir �zel nitelik g�steren ekonomik bir i�i, devlet �zerine alabilir." (Afet �nan-M. Kemal Atat�rk'ten Yazd�klar�m, sh. 66, 67)

Bu b�l�m okulumuz Tarih ��retmeni Nat�k BAYRAKTAR taraf�ndan haz�rlanm��t�r.