Ayd�nl�kevler Ticaret Meslek Lisesi

�NKILAPLARI

Saltanat�n kald�r�lmas� (1kas�m 1920)

23 Nisan 1920'den itibaren salt milletin e�emenli�ine dayanan yeni bir Devlet kurulunca iyice esk�yen ve y�pranan ki�isel saltanat�n s�rmesi akla hayk�r�yd� . O saltanat ki, d��manlarla Sevr Antla�mas�n� imzalam�� , T�rkiye B�y�k Millet Meclisinin egemenligini tan�mam��t�.

B�y�k Zafer kazan�ld�ktan ve Mudanya Ate�kez Antla�mas� imzaland�ktan sonra,bar�� g�r��meleri i�in haz�l�klara ba�laland�.��te bu s�rada �stanbul H�k�meti,T�rkiye B�y�k Millet Meclisine yollad�� yaz�larda Zaferin kaza�ld�� ve art�k i�birli�i yap�lmas� zaman�n�n geldi�ini bildiriyordu.Anla�ma Devletleri 28 Ekim tarihli noktas�nda, Osmanl� H�k�meti ile T�rkiye B�y�k Millet Meclisini Birlikte bar�� g�r��melerine �ag�rd� ama�lar� bar�� g�r��meleriyle T�RK taraf�na b�l�p g��s�zle�tirmekti. 23 Nisan 1920?den itibaren ki�isel saltanat�n zaten kalkm�s oldu�unu kabul eden Gazi Mustafa Kemal Pa�a, bar�� g�r��malerine �stanbul h�k�metinin de �a��rlams� �zerine siyasal devrimlerinden birini ger�ekle�tirdi.

Gazi 1 kas�m 1922 de mecliste yapt�g� tarihsel konu�mas�n da millet egemenligin s�rmesinin akla ayk�r� oldugunu belirti . Gazi?nin konu�mas�n da oylamaya ge�ildi . 1 kas�m 1922'de T�rkiye B�y�k Millet Meclisi oybirligiyle ald�g� kararla saltanat� k�r�ld� .

CUMHUR�YET�N� �LANI (29EK�M 1923)

1 Kas�m 1922'de saltanat kald�r�ld�. Yaln�z bir sorun daha vard�. 1921 Anayasas� kurulan h�k�met zafer den sonra tam olarak i�leyemez duruma gelmi�ti. Bir yandan Devlet ve ba�kan�n eksikli�i , bir yandan sistem yetersizligi ,yeni Devleti zaman zaman bulan�mlara s�r�kleyecek gibi g�r�n�yordu. 27 Ekim 1923 de bir h�k�met sorunu do�du. Bakanlar kurulu g�revden ayr�lm��t�. Eski bakanlar�n yerine yenileri se�ilmiyordu.

��z�lmesi gereken sorun, rejimin ad�n� koyup bir iki de�i�lik yapmakt�. ��te , 1923 y�l�n da ya�anan bulan�m , gaziye bir ortam yaratt� devletin ad�n� koyma zaman gelmi�ti.

Yeni T�rk Devleti'nin bir cumhuriyet oldugunu ilan edilecekti. Bunun geregi olarak cumhur ba�kan� se�ilecekti mustafa kemal pa�a 28/29 ekim 1923 ge�esi bir anayasa degi�ikligi projesi haz�rlad� 29 Ekim g�n� T.B.M.M?inde ate�li konusmalar yap�ld�.

23 nisan 1920'den beri TBMM ile zaten Cumhuriyetin kuruldugu, Saltanat�n kald�r�lmas� ile rejimin iyice peki�tigi, yap�lacak i�in sadece bir ad koymak oldugu Milletvekillerince a��kland�.

Nihayet ayn� g�n TBMM anayas� degi�li�ini kabul ederek yeni T�rk Devletini bir Cumhuriyet oldu�unu ilan etti. Oybirli�i Gazi Mustafa Kemal Pa�a , T�rkiye Cumhuriyeti?nin Cumhur ba�kan� oldu.

HAL�FEL�G�N KALDIRILMASI(3 MART1924)

Saltanat�n kald�r�lmas� ile Osamanl� Devleti kesinlikle son buldu.Ard�ndan Cumhuriyet ilan edildi.Art�k halifelinin hi�bir rol� kalmam��t�. Eskiden devletin ba�� say�lan halifenin , Cumhur ba�kan� ile birikte varl��n� s�rd�rmesi mant��a ayk�r� idi ve gereksizdi. Ayr�ca tehlikeliydi de . ��nk� , saltanat�n kalkmas� ve Cumhuriyetin ilan�ndan sonra eski rejim yanl�lar�n� s��n�p g�� alabilecekleri bir tek halife kalm��t� . bu ki�iler , halife Abd�lmecit'in �evresinde toplanmaya ba�l�yordu.

Yeni kurulan Cumhuriyeti b�yle bir tehlikeyle kar�� kar��ya b�rakmak dogru olmazd� .sonunda TBMM 3 Mart 1924'te ��kard�� bir kanunla halifeligi kald�rd�.

TAR�KATLARIN KALDIRILMASI,TEKKE VE ZAV�YELER�N KAPATILMASI (30 Kas�m1925)

Ba�langicta yanl�zca din konular�yla ilgilenen , farkl� d��nceler geli�tererek taraflar�n� �o�altmaya �al��an tarikatlar, zaman i�in de siyasal olaylarla da etkili olmaya, ��karlar� tehlikeye d��t�k�e halk� ayakland�rmaya ba�lam��lard�. Menemen olay�, �eyh sait isyan� gibi ba�kald�r�lar� �st�ne;

"T�rkiye cumhuriyeti �eyhler, dervi�ler, m�ritler memleketi olamaz , T�rkiye Cumhuriyeti her alanda dogru yolu g�sterecek ,uyaracak g��tedir. Biz uygarl�g�n bilim ve fenninden g�� al�yoruz ve ona g�re y�r�t�yoruz. Ba�ka bir �ey tan�may�z!" diyen atat�rk�n s�zlerinden sonra harekete ge�ilerek, 30 Kas�m 1925'te ��kar�lan yasyla tekke ve zaviyeler kanat�ld�.

DEVLET D�ZEN� VE HUKUK

Bir toplum i�in de ya�ayan insanlar aras�nda say�s�z ili�kiler vard�r. Ailenin kurulmas�, i�lemesi, sona ermesi, ki�inin mal edinmesi, ekonomik hayat�n d�zenlenmesi gibi ili�kilerdir bunlar. Bu ili�kilerin belirli kurallara g�re i�lemesi bir zorunluluktur. Aksi durumda , toplumda kar�a�a ��kar. ��te, bireylerin uymak zorunda olduklar� bu kurallara hukuk deniliyor. Hukuk kurallar�n� koymak ve bu kurallar�n uygulay�p uygulanmad�g�n� denetlemek i�in bir otoriteye gereksinim vard�r. Bu otorite devlettir. Hukuk, insanlar�n birbirleriyle ve devletle olan ili�kilerini d�zenleyen kurallard�r.

Osmanl� imparatorlugunda y�netim ve hukuk b�y�k �l��de islam dinine dayand�r�lm��t�. 2. Mahmut ve tanzimat d�nemlerinde azda olsa huku alan�nda degi�melr ya�and�. Yine de yap�lanlar yeterli olmad�. Bu yetersizlik imparatorlugun par�alanmas�n� kolayla�t�rm��t�r.

MEDEN� KANUNUN KABUL�(17�ubat 1926)

Hukuk d�zenin temeli medeni hukutur. T�rk devlet ve hukuk sistemini laikle�masi i�in yeni bir medeni kanun kabul edilmesi �artt�r. Bu konu ara�t�rmalar yap�ld�. Avrupada haz�rlanan medeni kanunlar�n en sonuncusu oldugu i�in isvi�re medeni kanunun kabul edilmesine karar verildi. Medeni kanun bir kurul taraf�ndan t�rk�eye �evrildi ve bor�lar kanunu ile birlikte TBMM taraf�ndan 17 �ubat 1926?da kabul edildi. Kanunla birlikte kad�nla erkek aras�nda toplumsal ve ekonomik alanda e�itlik sagland�.

-Bundan sonra kad�lar istedi�i mesle�i se�ilebil�ekti.

-Tek kad�nla ald�� esas� ve resmi nikah getirildi.

-Bo�anma hakk� kad�nda verildi.

-Mirasta k�z ve erkek �ocuklar aras�ndaki adaletsislik kald�r�ld�.

-Medeni Kanunu di�er temel yasalar izlemi�ti.

-1934 y�l�nda yap�laan Anayasa de�i�ikli�i ile kad�nlara milletvekili se�me se�ilme hakk� tan�nd�.

E��T�M VE ��RET�M DEVR�M� (3 Mart 1924)

Osmanl� �mparatorlu�u?nun gerileme nedenlerinin ba��nda e�itimi ihtimal etmesi gelir.Oysa XVII.Y�zy�l'dan itibaren bat� d�nyas� alt�n �a��n� ya�amaktayd�. Asl�nda Osamanl� �mparatorlu�u ba�lang�� d�nemlerinde olduk�a ileri e�itim y�ntemlerine sahipti. Ancak zamanla geli�melerin gerisin de kald�g� ve bir e�itim karga�as� ya�ad�� i�in e�itim gerildi. Bu da �lkede bilimin yay�lmas�n� �nlemi�tir. Yeni T�rk Devleti, ilerlemen�n e�itimle ger�ekle�mesini biliyordu. �lk �nce e�itimdeki kar�a�a giderilmeliydi. 3 Mart 1924 y�l�n da kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (�gretimin Birle�tirilmesi) kanunu ile her �e�it egitim kurumu devletin denetimine ge�ti. Bu konu da b�t�n sorumluluk Milli E�itim Bakanl�g�na ait olacakt�. T�m e�itim kurulu�lar� milli egitim bakanl�g� �at�s�n da birle�tirildikten sonra, gereksiz olan kurumlar�n kald�r�lmas�na ba�lad�. Bunlar�n ba��nda Medreseler geliyordu. Medreseler art�k �a��n gerisindeydi. Devlet ve hukuk Laikle�meye ba�lad�� i�in bu kadar �ok say�da Din bilginli�ine gereksinim yoktu.

K�sa bir s�re sonra maarif Te�kilat� kanunu kabul edildi. Bug�nk� e�itim ve ��retim sistemimizin temeli bu kanunla at�lm��t�r.

LAT�N ALFABES�N�N KABUL�(1 kas�m 1928)

Atat�rk T�rk�e?nin daha kolay okunmas� ve yaz�lmas� , e�itimin yayg�nla�t�r�lmas� i�in harf de�i�ikli�inin gerekli oldu�unu d��n�yordu. 1926 y�l�ndan itibaren yapt�rd�� ara�t�rmalar sonu�un da , Latin Alfabesinin T�rk�e'nin yap�s�na uygun oldugunu g�rd�. Bu harfler ele al�nd�. Yeniden d�zenlenerek ele haz�rland�. Konuyla il�ili haz�rlanan kanun, 1 Kas�m 1928?de kabul edildi.

Yap�lan i�in hi� de kolay olmad�� al��malar�n y�llarca s�rebilece�i g�r��n� benimseyenlerin say�s� hi� de az de�ildi. Bir b�y�k devrimci bu g��n� benimsemiyordu. Eski harfleri birden bire b�rakmadan yeni harflerle birlikte kullanma �nerilerini kabul etmedi. O'na g�re b�yle bir ge�i� d�nemin de herkes al��t�� Arap Harflerini kullanacakt�. O, bu konuda kararl�yd�. Umutluydu ve umudun bo�a olmad��n� g�rd�. Birka� ay i�inde b�t�n yaz� i�lerinde T�rk Harfleri kullan�lmaya ba�land�.

�APKA VE KIYAFET DEVR�M� (25 Kas�m 1925)

T�rk toplumunda Tanzimat'tan �nce ba�layan k�l�k ve k�yafetteki de�i�im hareketi Cumhuriyet devrimiyle tammaland�. Atat�rk , 1925 y�l�nda A�ustos ayn�da , Kastomonu ve �evresine bir geziye ��kar. Ba��nda �apka vard�. Yapt�� gezi, giyime y�nelik devrimlerin ba�lang�c� oldu. �apkan�n kabul edilmesini devrim tarihimizdeki yeri b�y�kt�r. ��nk� �apka , Do�u ile Bat� uy�arl��n� ay�ran bir simge durumundayd�. Bundan sonra kad�n ve erkek giyimin de yap�lan degi�liklerle, T�rk Ulusu giyimiylede �a�da� �lkeler i�inde yerini ald�.

TAKV�M,SAAT VE �L�LERDE DE��KL�K (26 Aral�k 1925)

Cumhuriyet d�nemine gelinceye kadar bat� �lkelerinde farkl� ; takvim ,saat ,rakam ve �l��ler kullan�l�yordu. Hafta tatili de Cuma g�n�yd�. HZ.Muhammed'in Mekkeden Medine'ye g�� etti�i 622 tarihli hicret takvimli ba�lang�c� olarak, kabul ediliyor, y�l olarark ta ay y�l� kullan�l�yordu.

Bat� �lkeleri ise, takvimin ba�lang�c� olarak �sa'n�n do�umunu , takvim y�l� olarak da g�ne� y�l�n� kabul ediyordu.

Bu ayr�l�k, tarih olaylar�n�n kar��la�t�r�lmas�n� zorla�t�r�l�yor, ticaret ve resmi ili�kiler do�uruluyordu . 1925 y�l�nda ��kar�lan bir kanunla takvim ve saat �l��lerindeki kari��kl�k giderildi. 1931 y�l�nda da a��rl�k �l��leri de�i�tirildi. Ar��n ve endazenin yerini metre ald�. Bundan b�yle okka tarihe kar��acak, T�rk ulusu kilo ile tan��a�akt�.

SOYADI KANUNUN KABUL�(21 Haziran 1934)

Osmanl� toplumunda soyad� yoktu. Bu da g�nl�k hayyatta �e�itli zorluklar yarat�yordu. Bu zorluklar�n �n�ne ge�mek ama��yla 21 Haziran 1934?te ��kar�lan bir yasayla soyad� almak herkese y�k�ml� k�l�nd�.

Ayn� y�l ��kar�lan bir ba�ka yasayla eski �nvanlar da yasakland�. B�ylece yasalarda �n�ne e�itlik ilkesi ger�ekle�iyordu .

Atat�rk'�n E�itim Anlay��

        Atat�rk'�n e�itim anlay��, k�lt�r de�i�imine ili�kin anlay��n�n bir sonucudur. E�itimin �a�da� k�lt�re dayanmas�, e�itimde ulusall�k ilkesini bozmayacakt�r. Atat�rk, Milli Kurtulu� Sava��na ba�larken dayand�� ulus�uluk hareketi, bu bak�mdan statik bir hareket de�ildir. ��te Atat�rk?�n e�itim anlay�� bu temel esas �zerine dayanmaktad�r. B�ylece e�itim, �a�da�la�maya dayanan ulusal nitelik kazanacakt�r. Dinsel ��eler, bu �a�da�la�may� engelleyemez.

       L�iklik hareketiyle T�rk insan�, toplumun al�nyaz�s�n� de�i�tirme g�c�n�n kendi elinde oldu�una inanacakt�r, isl�m k�lt�r�, bu ger�e�e kat�lmaz ve bu ger�e�i benimsemez. Onun i�in gerek do�a, gerekse toplum, Tanr� taraf�ndan d�zenlenmi�tir. Bu d�zen de�i�tirilemez. Bu bak�mdan, toplumun al�nyaz�s�n� insanlar de�il; Tanr� tayin eder. Atat�rk?�n e�itim anlay��, T�rk insan�n�n gerek do�al �evreye, gerekse toplum �evresine etki yap�p toplumun al�nyaz�s�na egemen olmas�n� ve bu hususta insan iradesinin �st�n gelmesini ama�lar. Atat�rk bu zihniyetin �� alt�nda ink�l�p�� at�l�mlarla T�rk toplumunun e�itim arac�yla �a�da�la�mas�n� sa�lamak istemi� ve bu konuda m�cadele vermi�tir.

         Atat�rk'e gelinceye kadar b�t�n Osmanl� d�neminde, medrese ve evkaf okullar�nda bir de�i�iklik yap�lamam��t�r. Zira bu kurumlar dinsel esaslara g�re dondurulmu� bulunmaktayd�. Bat�dan al�nan Tanzimat okullar�nda ise, �zg�r d��nceye de yer verilmi� bulunuyordu. Bu bak�mdan, Bat�dan al�nm�� okullar� s�rd�rerek medreseleri ve evkaf�n y�netiminde dinsel bask�larla devam eden ilkokullar� da kald�rmak gerekliydi. �u var ki medrese ve evkaf�n ilkokullar� ile yeni okullar aras�ndaki farkl� e�itim kald�r�lamam��t�r. Bunun sonucu, birbirinden ayr� zihniyette ku�aklar�n yeti�mesi olmu�tur.

         Her ne kadar G�kalp, evkaf�n y�netimindeki ilkokullar�n E�itim Bakanl��nca denetlenmesini ileri s�rm�� ve b�ylece ��retim birli�i �nermi�se de, iktidarda bulunan ittihat ve Terakki Partisi, evkaf okullar�yla medreselerin kald�r�larak e�itimin birle�tirilmesine yana�mam��t�r.

       Mill� Kurtulu� Sava��n�n zaferlerle sona ermesinden sonra, Atat�rk "��retimin Birli�i" hareketiyle Evkaf ve Seriye Bakanl�klar�n� kald�rm�� ve T�rkiye Cumhuriyeti'nde bulunan b�t�n okullar�n y�netimini ve denetimini Maarif Bakanl��na ba�lam��t�r. Fakat ��retimin Birle�tirilmesi Kanununun yay�nlanmas�ndan sonra, medreselerin kapat�lmamas�n�, sadece bunlar�n �zerinde reform yap�larak varl�klar�n�n s�rd�r�lmesini isteyen �nl� ayd�n ki�iler �aba harcad�lar. Hatta bu kurumlar�n adlar�n�n "Hakimiyeti Milliye" veya "ink�l�p Medreseleri" bi�iminde de�i�tirilerek y�r�t�lmesini istiyorlard�. Atat�rk, bu �nerileri reddetmi�tir. B�ylece e�itim kurulu�lar�, teolojik kurulu�lar olmaktan kurtar�lm��t�r. Lise ve ortaokul m�fredat programlar�ndan 1927 y�l�nda din dersleri ��kar�lm��t�r. Do�u dilleri olan Arap�a ve Fars�a dillerinin ��retilmemesi i�in bu derslere Programda yer verilmemi�tir. �u var ki; Lise ve ortaokul m�fredat programlar�ndan din dersleri ��kar�lmas�na kar��l�k, k�y okullar�ndaki din derslerine dokunulmam��t�r. ?K�y �lkokullar� M�fredat Program?�n dan a�a��daki esaslara sayg� g�sterilmek suretiyle devam�nda bir sak�nca g�r�lmemi�tir. Din dersleri haftada bir saat g�sterilecektir. Bu derslerde Tanr�?n�n birli�i, tarihsel ger�eklere ba�l� olarak Peygamberimizin ya�am� anlat�lacakt�r, �sl�m�n temel esaslar�, modern ahl�k prensipleri olarak a��klanacakt�r. Bu prensipler aras�nda �u esaslara yer verilecektir. Kimsenin dinine ve inanc�na kar��lmamas� anlat�lacakt�r. �ok �al��mak telkin edilecektir. Hay�rl� insan olmalar� istenecektir. Ba�ka insanlarla iyi i�lemler g�rmesi telkin edilecektir.

        Atat�rk d�neminin k�lt�r ve e�itim anlay��, T�rk toplumunun de�i�mesini, geli�mesini ve b�ylece �a�da�la�mas�n� sonu�land�racak bir karakter g�stermekteydi. Fakat, Atat�rk'�n �l�m�nden sonra gelen iktidar �evreleri, T�rk toplumunu dinsel s�m�r�lerden koruyamad�klar� i�in, bug�n tekrar k�lt�r ikile�mesi hastal�� ortaya ��km�� ve ayr� kaynaklardan gelen birbirine kar��t iki ku�a��n sava��m tehlikesi belirmi� bulunmaktad�r.

Bu b�l�m okulumuz Tarih ��retmeni Nat�k BAYRAKTAR taraf�ndan haz�rlanm��t�r.