Ayd�nl�kevler Ticaret Meslek Lisesi

S�Z�N ��N

��renme g��l�� olan �ocuklar�n ailelerine �neriler
Tikler
Sevgi, Stres , Okul Ba�ar�s�, �zg�ven
Dikkat Eksikli�i ve Hiperaktivite Bozuklu�u T�rnak Yeme Al��kanl��
H�rs�zl�k
Karde� K�skan�l��
�st�n ve �zel Yetenekli �ocuklar
�ocu�unuzun Ruh Sa�l��
Gen�lik Sorunlar� ve Aile

��renme g��l�� olan �ocuklar�n ailelerine �neriler

1. �ocu�unuza kendisinin de�erli oldu�unu hissettirin.
2. �ocu�unuzun ba�arabildi�i pek �ok i� var. Bu i�lerde �ocu�unuzu destekleyin.
3. �ocu�unuz i�in bir ders �al��ma program� yap�n ve bu programa uymaya �al��n. �ocu�unuzun bu program�n gereklerine uymas�na yard�mc� olun. Program� siz bozmay�n. �ocu�unuz uygularken esnetmeler yap�yorsa yap�yorsa yan�nda olun. ��ini kolayla�t�rm�� olursunuz.
4. Uyulmas� gereken kurallar� kesin, a��k ve net olarak s�yleyin.
5. Uyulmas� gereken kurallar�n �ocuk taraf�ndan daha kolay ��renilebilmesi i�in tekrar edin.
6. �ocu�unuzun yapmas� gereken i�leri siz yapmamaya �al��n. �ocu�a sakat veya k�t�r�m muamelesi yapmay�n.
7. �ocu�unuza i�ini yapabilece�i ortam� haz�rlay�n. Deneme s�resi tan�y�n. Onu yapt�� i�te cesaretlendirin. ��teki �abas�n� �d�llendirin.
8. �ocu�unuz evin hakimi haline gelip size emirler vermemelidir. Kabul edilebilir davran��lar sergiledi�inde ise desteklenmeli, �v�lmeli, ya da �d�llendirilmelidir.
9. Uzun vadeli tehditlerde bulunmay�n. Ceza en son ba�vurulacak yol olmal�d�r. �d�llendirme i�e yaramay�nca ceza yoluna gidilebilir. Ceza yap�lan davran��a uygun olmal�d�r ve istenmeyen davran��n hemen ard�ndan verilmelidir. Verilen �d�l ve cezalar yap�lan davran��la ayn� a��rl�kta olmal�d�r.
10. Aile, okul, ��retmen ve psikolog aras�nda s�k� bir ileti�im olmal�d�r. Bu i�birli�i �ocu�un olumluya gidi�inde �ok �nemlidir. T�m bu ki�iler �ocu�a kar�� ayn� dili konu�mal� ve ayn� tavr� sergilemelidir.
11. �ocu�u soru sorarak konu�maya zorlamay�n, Kendili�inden anlat�yorsa, i�iniz olsa bile ara verip onu dinledi�inizde daha �ok anlatacakt�r. Okul hakk�nda bir �eyler anlatm�yor diye endi�elenmeyin.
12. �ocu�unuzu di�er �ocuklarla k�yaslamay�n. Bu �ocuklar� �rk�t�r, korkutur ve enditelendirir. Kendine olan g�venini zedeler.
13. �devlerini yaparken veya ders �al��rken yan�nda oturursan�z dikkatini da��tmas�n� engellersiniz. �devler konusunda siz okuyarak i�ini �abukla�t�rabilirsiniz. Konular i�lenmeden �nce bir �n bilgi verecek olursan�z derste daha rahat olacakt�r.
14. Olumlu yapt�� her i�i i�ten bir �vg� ile takdir edin. �vg�n�z abart�l� ve ger�ek d�� olmamal�d�r.
15. �rnekleri verin, yeteri kadar tekrarlay�n, sonra da ondan yapmas�n� isteyin . Sab�rl� olun. Onun yapabilece�inden daha basitinden ba�lay�n. Kendine g�venini kazanmas�na yard�mc� olun.
16. �ocu�unuza sa�-sol, alt-�st, �n-arka gibi kavramlarda anlamas�n� kolayla�t�racak yollar, y�ntemler, ipu�lar�, benzerlikler, ba�lant�lar kurmas�n� ��retin. Ya��na g�re bunlar� zaten bilmesi gerekir diye d��n�p ona k�zmay�n.
17. Olumlu yakla��mlar ��renmesini kolayla�t�racakt�r.
18. Yapamad�� eyler i�in ba��r�p k�zarak elini aya��na dola�t�rmay�n.

Tikler

TANIM
Tikler belirli kas gruplar�nda meydana gelen, birden ortaya ��kan, yineleyici, basmakal�p ve ritmik olmayan, motor hareket ya da ses ��karma �eklinde g�r�len istem d�� hareketlerdir. Eklemleri ��t�rdatmak, parmaklar� ��k�rdatmak, g�z k�rpmak gibi pek �ok �ekilde ortaya ��kabilen tak�nt�l� davran��lar, genellikle �nceden d��nmeden yap�l�rlar. Zamanla davran�� bi�iminin bir par�as� olur ve gerginlik an�nda ya da bo� kal�nd��nda daha s�k yap�l�rlar.
Tiklerin g�r�lme bi�imleri:

1. Gelip ge�ici tik; En az d�rt haftada ortaya ��kan ancak bir y�ldan uzun s�rmeyen, hemen her g�n g�zlenebilen, artmalar ve azalmalar g�steren basit tiklerdir. Gelip ge�ici tikler motor tiklere oranla daha az g�r�l�r. Olu�mas�nda daha �ok �evresel fakt�rler ve stres etkilidir.

2 . Kronik motor ya da vokal tik bozuklu�u; Bir y�ldan uzun s�re devam eden tiklerdir. Tiklerin olmad�� bir d�nem �� aydan daha azd�r. Vokal tiklerle motor tikleri birbirinden ay�ran �zellik vokal tiklerin burun �ekme, bo�az temizleme gibi duyulabilen, motor tiklerin ise ka� kald�rma, g�z k�rpma elleri oynatma gibi g�r�lebilen tikler olmas�d�r.kafa kol ve ellerde kas�lmalar gibi

3. Tourette Bozuklu�u; Zaman i�inde artma ve azalmalar g�sterir. �ok say�da motor ve vokal tiklerle birlikte g�r�l�r. Genellikle tikler say�lamayacak kadar s�kt�r. Ortalama ba�lama ya�� 7-10'dur. G�r�lme oran� %0.05-0.01 olarak bulunmu�tur. Olu�mas�nda genetik, n�robiyolojik ve �evresel etkenler etkilidir.

�ZELL�KLER
Tiklere 3-4 ya�lar�ndan �nce genellikle rastlanmaz. Ancak nadiren 15 ayl�k gibi erken bir d�nemde de g�r�lebilir. En fazla g�r�ld�� zamanlar 6-7 ya�lar ve ilk ergenlik (11-13 ya�) d�nemidir.
Toplumda g�r�lme oran� %1-2'dir. Genellikle erkek �ocuklar�nda daha fazla g�r�l�r. Erkek/k�z oran� 2/1'dir.
Kar�� konulmaz bir davran�� olarak ya�an�r. Fakat �ocuk bir i�e, etkinli�e kendini verdi�inde azal�r ya da yok olur.
Aile bireylerinden birinde varsa, g�r�lme olas�l�� artar.
Baz� tikler olduk�a karma��kt�r, bir �ok b�l�mden olu�ur (kompleks tikler). Y�zde g�r�len baz� mimikler, �st�n� ba��n� d�zeltme veya ayn� s�zleri tekrarlama bu t�r tiklerdir.
Tikler boyunda ve g�vde de g�r�lebilir. Ama en �ok g�r�lenleri, g�z k�rpma, burun k�v�rma, dudak oynatma, ka�lar� kald�rma gibi y�z tikleridir
Bo�az temizleme, burun �ekme ve �ks�r�k �eklinde de olabilir(vokal tikler).
Bir �ocukta birden fazla tik g�r�lebilir. Bazen biri biter biri ba�lar.
Zaman zaman s�kl�� ve �iddeti de�i�ebilir. �rne�in yorgunlukla ya da stresle birlikte artar.
Uyku esnas�nda g�r�lmez.
Huzursuz, engellenme e�i�i d��k, �abuk �fkelenen, yerinde durmakta zorlanan ve dikkat eksikli�i olan �ocuklarda daha �ok g�r�l�r.
Ge�ici bir s�re istemli olarak engellenebilir oldu�u i�in, klinik de�erlendirme s�ras�nda g�r�lmeyebilir. E�er �ocuk g�zlem s�ras�nda tikleri bast�r�yor veya istemli hareketler g�steriyorsa �ocu�u do�al ortam�nda da g�zlemek yararl� olur (�rn; TV izlerken ya da oyun oynarken).
Tikler ki�inin benlik sayg�s�nda d��meye aile, okul ve sosyal ya�amda sorunlar ya�anmas�na yol a�abilmektedir.
Tikleri olan �ocuklar�n bir k�sm� ��renme g��l��, dikkat eksikli�i hiperaktivite bozuklu�u ve obsessif-kompulsif bozukluklar gibi sorunlar� da olan �ocuklard�r. Bu bozukluklardan herhangi biri genellikle tiklerden daha zararl� olur ve tiklerin ortadan kald�r�lmas�n� zorla�t�rabilir.
Tikler �ocu�un d��lanmas�na ya da alay konusu olmas�na neden olabilir. Her iki durumda da �ocukta b�y�k stres olu�turur ve �ocu�un �zg�venini tehdit edebilir.
Hareket, konu�ma ve d��nmeyi engelledi�i i�in tikler �ocu�un g�nl�k ya�ant�s�nda zorluklarla kar��la�mas�na yol a�abilir. �rne�in tiklerini bast�rmaya konsantre olmu� bir �ocuk ��retmeninin verdi�i ev �devini duymayabilir; bazen motor tikler �ocu�un ince motor becerileri ile �ak��abilir ve yaz� yazmas�n� zorla�t�rabilir; konu�man�n ak�c�l��n� engelleyerek �ocu�un net konu�amamas�na bu da �ocu�un s�n�f i�i konu�malara kat�lmamas�na yol a�abilir.

NEDENLER
Aile veya �evre i�inde stres yaratan �e�itli durumlar,
Aile i�inde a��r� bask�l� ve otoriter bir e�itim (baz� ara�t�rmalar tiklerin �ocu�un her hareketine m�dahale eden, a��r� kontrolc� ve titiz annelerin �ocuklar�nda daha s�k g�r�ld��n� g�stermektedir),
�ocu�a g�sterilen ilginin ve sevginin yetersizli�i ve bu tutumunun yol a�t�� olumsuz benlik alg�s� ve kendine g�vensizlik,
�ocu�un pek �ok davran��n�n ele�tirilmesi,
�ocu�u yetenekleri �st�nde zorlama,
K�yaslama yapma,
Anne baba aras�nda ge�imsizlik ve aile i�i ili�kilerin bozuk olmas�,
�ocu�un ya�ad�� ortam�n kayg� verici ve g�vensiz olmas�,
Karde� k�skan�l��,
Okulda a��r� bask�,
Yetersiz biyolojik geli�me ve olumsuz �evre etkilerinin bir araya gelmesi,
Ortaya ��kt�� b�lgenin ya da organ�n uzun s�ren rahats�zl�� (�rn; uzun s�ren burun ak�nt�s� sonras�nda burun �ekmenin tik haline gelmesi) gibi fakt�rler etkili olabilmektedir.
Tikler de kekemelik gibi, �ocu�un dikkati soruna �ekildik�e artar.
�o�u �ocuk tikleri en �iddetli bi�imde ak�am�stleri yorgun olduklar�nda ya da b�t�n g�n tikleri bast�rd�klar� i�in okuldan eve gelir gelmez ya�ar. Baz� �ocuklar ise sabah uyand�klar�nda ya�arlar.
Baz� ara�t�rmac�lar tiklerin ruhsal bir bozuklu�un belirtisi oldu�unu, baz� ara�t�rmac�lar ise merkezi sinir sistemindeki bozukluktan ortaya ��kt��n� �ne s�rmektedir.
�abuk endi�eye kap�lan a��r� duygusal, s�k�nt�lar� i�ine atan, �rkek ve �ok titiz olan �ocuklarda tikler daha uzun s�re devam etmektedir. ��nk� bu �ocuklar ne yaparlarsa yaps�nlar heyecanlar�n� atamamaktad�rlar ve �stlerine gidildik�e tiklerinde daha �ok artma olmaktad�r.

�NER�LER
�ocuk 3-4 ya��na kadar bu davran�� devam ettiriyorsa anne baba taraf�ndan g�rmezlikten gelinebilir. Ancak ilerleyen ya�la davran�� srarl� bir �ekilde devam ediyorsa, al��kanl�k haline gelmeden kurtulmas�na �aba harcanmal�d�r. ��nk� m�dahale ne kadar gecikirse davran�� o kadar yerle�ir.
�ocu�a sevildi�i hissettirilerek, olumlu bir benlik alg�s� ve kendine g�ven duygusu geli�tirmesi sa�lanmal�d�r.
�ocu�u yeteneklerinin �st�nde zorlamaktan, ba�kalar�yla k�yaslamaktan ve s�rekli ele�tirmekten ka��n�lmal�d�r.
Korku ve gerginlik kar��s�nda artt�� i�in tike kar�� sert tepki g�stermek tiklerin giderek artmas�na yol a�abilir.
�ocu�u s�rekli ikaz edip bu tiki yapmaktan vazge�mesini istemek onu duygusal ve fiziksel y�k alt�na sokmakta, bu da �ocukta tiklerin devam etmesine ya da yeni tikler olu�mas�na yol a�abilmektedir.
Ailedeki t�m bireylerin bu davran�� n plana ��kartarak rahats�z olduklar�n� s�k s�k hissettirmeleri, tike ba�l� kayg�y� artt�rarak davran�� s�kla�t�rabilir.
Ev ortam�ndaki �at��ma ve gerginlikleri m�mk�n oldu�u kadar azaltarak, �ocu�un kendini g�vende hissetmesi sa�lanmal�d�r.
Tiklerin ne oldu�u anne baba taraf�ndan tam olarak ��renilmeli ve �ocu�unda ��renmesine yard�mc� olunmal�d�r. �ocuk ne kadar bilgili olursa tikleriyle o kadar kolay ba�a ��kabilir. Anne baba ne kadar bilgili olursa, �ocu�a tikleri konusunda ona o kadar yard�mc� olabilir.
�ocu�un arkada� ili�kilerinde zorlanmas�na neden olan sosyal beceri eksikliklerinin giderilmesi i�in �ok k��k ya�lardan itibaren farkl� sosyal �evrelere sokulmas� �nem ta��maktad�r (�rn; al��veri�e g�t�rmek, ya��tlar�yla bir arada bulunmas�na, sokakta oyun oynamas�na izin vermek, anaokuluna g�ndermek).
�ocuk tikleri bir s�re durdursa dahi, bu tiklerin onun kontrol� alt�nda olmad�� bilinmelidir. Anne babalar �ocuklar�n�n s�k s�k okulda b�t�n g�n tiklerini kontrol alt�nda tutup eve gelince bunlar� yapt�klar�n� dile getirirler. �ocuklar b�t�n g�n okulda tiklerini bast�rmak i�in �aba harcay�p yorgun d��erler. Ayr�ca tikleri bast�rmak tik d�rt�s�n� art�r�r ve �ocuk eve geldi�inde bu d�rt�y� kontrol edemeyece�i bir hale gelmi� olabilir. Bu durum ayn� zamanda evin okula oranla daha g�venli bir ortam oldu�u ve �ocu�un bu davran�� saklama gere�i duymad�� anlam�na gelebilir. Evde artan tiklerin bir itaatsizlik olmad�� bilinmeli ve �ocuk bu y�zden cezaland�r�lmamal�d�r.
Tikler �ocu�un �zg�venini tehdit eder, sosyal uyumunu bozar. Tikleri olan �ocuklar genellikle sosyalle�me konusunda ve arkada� edinmede zorlan�rlar. �ocu�un sosyalle�mesi i�in arkada�lar�yla oyun ortam� yaratmas�na ve ili�kide oldu�u ��retmen, tak�m antren�r�, b�y�kanne gibi di�er yeti�kinlerinden destek al�narak olumlu sosyal ili�kilere girmesine yard�mc� olunabilir. Bu yeti�kinlerin tiklerin do�as� hakk�nda yanl�� bilgiye sahip olmad��ndan emin olunmal�d�r. Gerekirse bu ki�ilere �ocu�un tikleri kar��s�nda nas�l davranmalar� gerekti�i, �ocu�un ya�ayabilece�i gereksiz stres ve maruz kalabilece�i alaydan nas�l koruyabilece�i hakk�nda bilgi verilmelidir.
�ocuklar alay edilmeye kar�� korumal�d�rlar. B�t�n �ocuklar evde ve okulda g�venli ve tehdit olmayan bir �evreyi hak ederler. Tik bozuklu�u olan bir �ocuk i�in bunun anlam� anne baba ve ��retmenlerinin �ocu�un alay konusu olmamas� konusunda aktif rol almas� gerekti�idir. Tikler genelde di�er �ocuklar i�in alay konusu olup bir e�lence kayna�� olu�turabilir. Kendisine alay edilmesine sinirlenen bir �ocukta tiklerin s�kl�� artabilir, bu da daha fazla alay konusu olmas�na yol a�abilir. Alaylar e�itim veya do�rudan m�dahale ile engellenebilir. �al��malar tikler hakk�nda bilgilendirilen �ocuklardan baz�lar�n�n alay etmeyi kestiklerini hatta ba�kalar�n�n alay etmesini engellediklerini g�stermektedir.
�ocukta dikkat eksikli�i ve hiperaktivite bozuklu�u ile ��renme g��l�� olup olmad�� konusunda inceleme yap�lmal�d�r. ��nk� dikkat eksikli�i ve hiperaktivite bozuklu�u, Tourette bozuklu�u olan erkek �ocuklar�n %40'�nda, ba�ka tik bozuklu�u olanlar�n %25'inde g�r�lmektedir. ��renme g��l�� ise bu �ocuklarda daha s�k g�r�l�r. �ocu�un ��retmeniyle ileti�imde bulunarak onun okuldaki ba�ar�s� hakk�nda bilgi al�nmal�d�r. ��renme g��l�� veya dikkat eksikli�i ve hiperaktivite bozuklu�una dair i�aretler varsa gerekli �nlemler al�nmal�d�r.
Bunlar�n d��nda tiklere m�dahalede �ok y�nl� yakla��m gerekebilir. Aileye dan��manl�k, �ocu�a psikoterapi ve davran�� tedavisiyle birlikte ila� tedavisi de uygulanabilir.
Do�rudan davran�� de�i�tirmeye y�nelik olarak a�a��daki ad�mlar da �nerilmektedir.

Al��kanl�� Tersine �evirme Ad�mlar�
Bu y�ntemde tak�nt�l� bir al��kanl�� (tikler, t�rnak yeme, parmak emme, vb.) k�rmak i�in ad�mlar kullan�l�r. Olduk�a basit olmas�na ra�men, uygulanabilmesi i�in �ocu�un en az 6-7 ya��nda olmas� gerekir.
Uygulamay� nas�l ger�ekle�tirece�inize �ocukla birlikte karar vermeli, �ocu�unuzun bunu yapmaya istekli oldu�undan emin olmal�s�n�z.
Rahats�zl�klar�n g�zden ge�irilmesi
�ocu�unuzla birlikte bu al��kanl��n yol a�t�� g��l�kleri s�ralay�n. �ocuk ni�in bundan kurtulmak istiyor?, Hangi durumlarda onun i�in probleme neden oluyor?.
Fark�ndal�k e�itimi-ortaya ��kt�� durumlar� saptama
Al��kanl��n ne zaman ve hangi durumlarda meydana geldi�ini fark etmek, onu kontrol etmede ilk ad�md�r. �ki tane �izelge haz�rlay�n. Birine siz, di�erine �ocu�unuz ne zaman ve nerede tak�nt�l� hareketi tekrarlad��n� i�aretleyin. Bir hafta sonra �izelgelerinizi kar��la�t�r�n.
Alternatif tepki
Bu y�ntemde anahtar ad�m budur. Al��kanl�� durdurmak i�in �ocu�unuzla birlikte tak�nt�l� hareketi her tekrarlad��nda yapaca�� bir �ey �zerinde anla��n. Bu �yle bir davran�� olmal� ki dakikalarca yap�ld�� halde ba�kalar�na garip gelmesin, �ocu�unuzun normal etkinli�ini engellemesin ve tak�nt�l� hareketin fark�na varmas�n� sa�las�n.

A�a��da Azrin ve Nunn taraf�ndan geli�tirilen tablo bu konuda size fikir verebilir:

Tak�nt�l� Hareket Yerine Ne yapmal�?

TAKINTILI ALI�KANLIK	ALTERNAT�F ALI�TIRMA
Parmak Emme	Yumruk S�k
T�rnak Yeme	E�yay� Tut
Kirpik -Ka� Yolma	E�yalar� Tut
Kafa Sallama-Boyun k�t�rdetme	Boynunu Kas

D�zeltici ve �nleyici Tepki : Alternatif tepkiyi ��rendikten sonra, bunu al��kanl�� yar�da kesmek ya da ortaya ��k��n� engellemek i�in kullanmas�n� sa�lay�n.
Ba�lant�l� Davran�� : Tak�nt�l� hareketten hemen �nce yapt�� davran�� belirlemeye �al��n ve alternatif tepkiyi bir �nceki ba�lant�l� davran�� durdurmak i�in kullanmas�n� sa�lay�n. �rne�in ikinizde t�rna��n� yemeye ba�lamadan �nce ayaklar�n� sallamaya ba�lad��n� farkettiyseniz bu ba�lant�l� davran��t�r.
Gev�eme �al��mas� : Se�ebilece�iniz bir s�r� gev�eme tekni�i vard�r. Okul rehber ��retmeninden bilgi alabilirsiniz.
Toplumsal Destek : Bu destek �abalar�n� te�vik veya �vg� olarak sizden veya yak�n arkada��ndan gelebilir.
Deneme : �ocu�unuzu, alternatif davran�� her g�n tekrarlayarak rutin hale getirmeye y�nlendirin. Ayr�ca tak�nt�n�n ortaya ��kt�� durumlar� d��n�rken de alternatif tepkiyi denemesini �nerin.
Kay�t : Ne kadar ilerleme kaydetti�ini g�rmek i�in g�nl�k olarak al��kanl��n g�r�lme s�kl��n� kaydedin.

Hafif d�zeyde zihinsel ��renme yetersizli�i

TANIM:
Bireyin temel okuma-yazma ve sayma becerilerinde ortaya ��kan gecikme durumudur.
G�n�m�zde, alana ili�kin bilimsel geli�melere bak�ld��nda, zihinsel engele sahip ki�ilerin a��rl�k derecelerine g�re; " hafif-orta-a��r " ya da buna paralel olarak " e�itilebilir-��retilebilir-a��r " �eklinde s�n�fland�rma yakla��m�ndan vazge�ilmi� g�r�lmektedir.
Bu geli�meler T�rkiye' de y�r�rl�kte olan y�netmelik ve programlara hen�z yans�yabilmi� de�ildir. Halen y�r�rl�kte olan Milli E�itim Bakanl��' na ba�l� �zel E�itim Hizmetleri Y�netmeli�i' nin 4. Maddesinde zihinsel engele sahip �ocuklar " hafif-orta-a��r" olarak s�n�fland�r�lmaktad�r.
Yap�lan t�m tan�m ve s�n�fland�rmalar bilimdeki geli�melerin bir �r�n�d�r. �nemli olan bu geli�melere a��k olmak, onlar�n arkas�nda kalmamak hatta mevcut geli�melere katk�lar getirmektir. Umar�z yak�n gelecekte bu geli�meler bizim programlar�m�za da yans�r.

NEDENLER:
Do�um �ncesi
Hamilelik d�neminde annenin ge�irdi�i bula��c� hastal�klar, kulland�� ila�lar, kazalar ve zehirlenmeler, r�ntgen �ektirme, yetersiz beslenme, Akraba evlili�i, kromozom bozukluklar�, kan uyu�mazl��,
Do�u�tan metabolik bozukluklar.
Do�um s�ras�nda
Do�um s�ras�nda bebe�in oksijensiz kalmas�, Do�um s�ras�nda bebe�e bula�an enfeksiyonlar, Zor do�um nedeniyle kullan�lan baz� ara�lar�n (vakum, forseps vb.) bebe�e zarar vermesi, Erken yada ge� do�um.
Do�umdan sonra
�ocu�un ge�irdi�i ate�li hastal�klar (k�zam�k, menenjit vb.), Beyin hasar�na yol a�an kazalar, zehirlenmeler, �ocu�un beyin geli�imini etkileyecek yap�sal bozukluklar ve hormonal d�zensizlikler, Ayr�ca �ocu�un yetersiz beslenmesi, uyar�c� eksikli�i, ev ortam�n�n �ocu�un oynamas� ve �evreyi ke�fetmesi i�in uygun olmamas� da hafif derecede zihinsel engele neden olabilmektedir.

�ZELL�KLER :
A- Zihinsel Geli�im �zellikleri
Zeka ile ba�ar� aras�nda kuvvetli bir ili�ki bulundu�u i�in, bu �ocuklar ya��tlar�ndan daha ba�ar�s�z olabilir.
Ba�ar�s�zl�k daha �ok okuma-yazmada, okudu�unu anlamada, temel aritmetik becerileri kazanmada ortaya ��kmaktad�r. Akademik kavramlar� ge� ve g�� renirler,
dikkatleri da��n�k ve k�sa s�relidir. Devaml� izleme, te�vik ve de�i�iklik isterler.
�lgileri k�sa s�relidir.
Soyut kavramlar� anlamada g��l�k �ektikleri i�in zaman kavram�n� ve aritmetik kavramlar� alg�lama �ok ge� ve g�� geli�ir
Genelleme yapmakta zorlan�r, kazand�klar� bilgileri ili�kilere g�re gruplamada g��l�k �ekerler.
Bellekleri zay�ft�r, g�rd�kleri duyduklar� �eyleri �abuk unuturlar, bu nedenle s�k s�k konular� tekrar etmek gerekir.
Uzak gelecekle pek ilgilenmezler.
G�rsel ve i�itsel alg�lar� zay�ft�r.
Duygu ve d��ncelerini a��k ve net ifade edemezler.
�ki �ey aras�ndaki benzerlik ve ayr�l�� kolay ay�ramazlar.
Tasar�m ve �a�r��m yetersizdir. D�rd�nc� s�n�fa do�ru alg�lama yetenekleri artar.
Olaylar� anlatma ve tart��ma yetenekleri takvim ya��n�n alt�ndad�r.
E�yalar� genellikle tan�rlar, e�yalar� s�n�fland�rmada ve yararlar�na ait k�sa a��klamalar yapmada ba�ar�l� olurlar .
Resim a��klamalar�nda genellikle e�yalar� isimlendirir ve hareketleri anlatabilirler.
�izdikleri resimlerde detaya �nem vermezler.

B- Psikomotor Geli�im �zellikleri:
� Kol bacak kaslar� geli�mi�tir, baz� �ocuklar v�cut hareketlerini (y�r�me, ko�ma, merdiven ��kma v.b) normal ya��tlar� ile ayn� zamanda, baz�lar� ise ya��tlar�ndan biraz daha gecikmeli olarak yapabilirler .

� Y�r�y��, s��rama, atlama hareketlerini yapmada kolayl�k g�r�l�r. Belirli uzakl��a topu f�rlatma ve yakalama gibi el ve kol kaslar�n�n kontrol�ne yarayan d�zenli denemeleri �o�u kez ba�arabilirler.

� Devaml� ve daha fazla dikkat harcayarak kalem f�r�a ve tebe�ir kullanma becerisi kazan�rlar. El becerilerine kar�� ilgi artar. Makasla ka��t kesmekten, �eki� ve testere gibi aletlerle i� yapmaktan ho�lan�rlar, ama yapt�klar� i�ler genellikle kabaca i�lerdir.

. Bir k�sm� bakmadan yazabilecek hale gelebilir. Okumay� tam olarak ��renebilenlerin say�s� ise daha da azd�r.

� Fiziksel geli�imleri (boy-kilo) ise ya��tlar�n�n geli�imi ile bir tutarl�l�k g�sterir.

C- Dil ve Konu�ma Geli�im �zellikleri :
� Konu�may� ya��tlar�n�n ge�ti�i ayn� basamaklardan ge�erek ��renir ve geli�tirirler, ancak bu basamaklardan ge�i� h�zlar� yava�t�r. Bu nedenle dil ve konu�ma becerilerinde gecikme ve ilk basamaklarda tak�lma gibi durumlara s�kl�kla rastlanmaktad�r.

. Bu �ocuklarda her t�r konu�ma ve dil bozukluklar�na rastlamak m�mk�nd�r. Sekiz ya�lar�nda kelime da�arc�klar� normal �ocuklar�nkinin %25-35?i kadard�r.

. Al�c� ve ifade edici dil geli�imi zay�fl�klar�na rastlanmaktad�r. �o�unlukla ilk��retime konu�ma ve dil becerilerini zay�f da olsa kazanm�� olarak ba�lamaktad�rlar.

D- Sosyal ve Ki�ilik Geli�imi �zellikleri:
� Genellikle kendilerinden ya�ca k��k �ocuklarla ileti�im kurarlar.

� Duygu ve d��ncelerini a��k�a ifade edemezler, g�vendikleri bir ki�inin te�vik ve onay�n� beklerler.

� Yak�n �evresindekilerle kolay dostluk kuramazlar. Kurduklar� dostluklar� uzun s�re devam ettiremezler.

� Sosyal ili�kilerinde grupta daima ba�kalar�na ba��ml� olma e�ilimindedirler. Grup etkinliklerinde bir lidere tabii olmay� isterler, sorumluluk almaktan �ekinirler. Genellikle grupta lider olmazlar.

� Oyun ve toplum kurallar�na uymakta zorluk �ekerler. Kurallar� g�� oyunlara ve sosyal faaliyetlere kat�lmazlar.

. Sosyal durumlara uymada zorluk �ekerler ve uyum sa�layacak uygun ��z�m yollar� bulamazlar.

. Sosyal faaliyetlere kar�� ilgileri azd�r .�ok az say�da sosyal faaliyetlere kat�l�rlar.

. Sosyal ili�kilerinde kendilerini grupta kabul ettirecek becerileri azd�r.

�NER�LER :
�zbak�m Becerileri

� �zbak�m becerileri (tuvalet e�itimi, temizlik ve yeme al��kanl�� v.b) do�u�tan getirilmeyen ��renilerek kazan�lan davran��lard�r. Bu �ocuklar tuvalet e�itimlerini belki ya��tlar�ndan ge� kazanacaklard�r ama temizlik ve yemek al��kanl�klar�n� kendi ya��tlar� ile ayn� zamanda kazanabilirler.

� �zbak�m becerilerinin geli�mesi �ocuklar�n evde ne ��rendiklerine ve onlardan ne istendi�ine ba�l�d�r. Bu �ocuklar�n �o�u, muhtemelen bir �ok y�nleri ile ya��tlar�na benzeyeceklerdir.

� E�er bir �ocu�un k��k kas motor geli�imleri tam olarak geli�memi�se d��melerini iliklemede, sert yiyecekleri �s�rmada, fermuar�n� ve kemerini s�k�ca kapamada zorluk �ekebilirler. Bu nedenle s�n�f i�inde ve bireysel olarak �ocu�a nas�l yapaca��n� ��retmek, her ��renme becerisini (�rn:d��me ilikleme ) en ince ayr�nt�s�na kadar alt basamaklar�na ay�rmak ve bu basamaklar� s�ras�na g�re takip etmek, �ocuk bir beceriyi tamamen kazanmadan di�er beceri kazand�rma �al��malar�na ge�memek, ��renilen beceri basamaklar�n� geriye d�nerek peki�tirmek gerekmektedir. (Bu �ocuklar elbiselerini giymekten �ok ��karma i�lemini yapmakta daha ba�ar�l�d�rlar.)

� E�itilebilir zeka engelli �ocuklarda sofra kurallar�n� ya��tlar� gibi kazanabilirler, bu becerilerin gecikmi� olmas� aile ortam�ndan kaynakl� olabilir. Bu nedenle beslenme saatlerinin �zbak�m beceri geli�imlerini destekleyici ve ��retici bir bi�imde e�itim programlar�nda �zellikle 1.2.3. s�n�flarda yo�un olarak yer verilmeli, s�n�fta bulunan yard�mc� annelerden de beslenme saatinde �zbak�m beceri geli�imlerini desteklemede yard�m al�nmal�d�r.

� Tuvalet e�itimini kazanmada ya��tlar�na nazaran gecikme g�r�lebilmektedir. Fakat bu konuda ailenin nas�l bir e�itim y�ntemi uygulad�� da �ok �nemlidir. E�er �ocuklar altlar�n�n kuru kalmas�n� daha iyi oldu�unu ��renmi�lerse s�zler ya da i�aretlerle tuvalete gitmeyi isteyeceklerdir. Bununla beraber giysilerini ��karma, temizlik al��kanl��, gibi konularda yard�ma ihtiya� duyacaklard�r. Bunun i�in �zel e�itimde f�rsat e�itimi denen her yerde ve her ortamda e�itim verme kural� tuvalet e�itiminde de i�ler hale getirebilir.

Kendini Ger�ekle�tirme :
� Akademik etkinliklerde yava� olabilirler ancak yinede kendi yeteneklerini ve yetersizliklerini anlayabilecek d�zeye gelebilirler.

� �lk��retim okullar�nda, normal ya��tlar�yla ayn� s�n�flarda kayna�t�rma program�na al�nabilirler.

� �lk��retim okullar�n�n b�nyesinde a��lan benzer �zellikteki �ocuklardan olu�an �zel e�itim s�n�flar�na yerle�tirilebilirler.

� Bu iki uygulamaya destekleyici olarak �zel e�itim merkezlerinin e�itim ve ��retiminden yararlanabilirler.

� Engel durumu bebeklik d�neminde fark�na var�ld�� takdirde, zihin, dil ve sosyal geli�imde kritik bir �neme sahip olan 0-3 ya� aras�nda bol uyar�c�, ilgi ve sosyal etkile�imle ilerleme kaydedilmesi m�mk�nd�r.

� Bu �ocuklara, normal �ocuklara uygulanan e�itim program�n�n hafifletilmi� ve i�leni� s�resi daha k�salt�lm�� zel e�itim programlar� uygulanmal�d�r. E�itilebilir zeka engeli olan �ocuklar�n bili�sel geli�im alanlar� dikkate al�narak �zel e�itim uzman�, �ocuk geli�im uzman� ve s�n�f ��retmeni taraf�ndan s�n�f ve bireysel e�itim programlar� haz�rlanmal�, bu program uygulan�rken uzmanlarla i� birli�i halinde olunmal�, her zaman bireysel �al��malara yer vermelidir. ��nk� bu �ocuklar akademik becerileri grup e�itiminden ziyade bireysel e�itim yolu ile daha �abuk kazanmaktad�rlar. Konulara ve �nitelere uygun e�itim materyalleri, drama materyalleri, at�lye materyalleri haz�rlanmal�, bu haz�rl�k s�ras�nda somut kavramlardan yararlanmal�d�r. Ayr�ca s�n�f ��retmenlerinin s�n�ftaki �ocuklar� �ok iyi tan�mas�, pratik ve uygun ��z�m yollar�n� �retebilmesi gerekmektedir.

� �lk��retim ders program�nda �nemli olan bu �ocuklar�n dil geli�imlerini ya��tlar� d�zeyine ula�t�rabilmektir. Bu nedenle �zel e�itim uzmanlar�, �ocuk geli�im uzmanlar� ve konu�ma uzmanlar�n�n �ocu�a �zel, dil ve konu�ma beceri geli�im programlar�n� ders programlar�na yaymalar� ve s�n�f ��retmeni taraf�ndan da bu programlar�n s�n�f i�inde uygulanmas� gerekmektedir.

� E�er �ocu�un tan�s� konmu� bir dil ve konu�ma bozuklu�u varsa uzmanlar taraf�ndan bu �ocuklara bire bir �zel e�itim vermeli, s�n�f i�inde ders ��retmeni �ocu�u takip etmelidir.

� Bu �ocuklar�n ya��tlar�ndan �ok b�y�k farklar� olmasa da b�y�k ve k��k kas geli�imlerini art�r�c� egzersizlerin okul ortam�nda (Fizik Tedavi Uzman�, �ocuk Geli�imi Uzman�, �zel E�itim Uzman� yard�m� ile) ger�ekle�tirilmesi gerekmektedir. Bu destek sayesinde �ocuklar el ve ayak kaslar�n� ders ve serbest zaman etkinliklerinde nas�l kullanabileceklerini bilir ve bu konuda zorlanmazlar.

Sosyal Beceriler :

�Toplum i�inde nas�l davranmalar� gerekti�ini ��renebilirler.

� Nezaket ve g�rg� kurallar�na uymada zorluk �ekerler. �o�u sosyal ya�ant�lardan yoksun olan bu �ocuklar i�in kurallar� basitle�tirmek ve onlar� sosyal deneyimlere sokmak geli�imlerini h�zland�rabilir.

� Bu �ocuklar�n sosyal bir varl�k olarak geli�mesi i�in daha s�k ve daha �e�itli ya�ant�lar ge�irmeleri gerekir (�rn: her konu ile ilgili geziler d�zenlenmeli ,sinema ve tiyatroya gidilmeli, ya��tlar� ile i�levsel kayna�t�rma almalar� v.b) Bu �ocuklar�n sosyal ya�ant�lar�n� s�n�rlamak de�il art�rmak, e�itsel faaliyet �al��malar�na �nem vermek gerekir. Bu nedenle sosyal geli�imlerinin ve ki�ilik geli�imlerini art�r�c� e�itim programlar�na yer verilmesi ve uygulanmas� gerekmektedir.

�Akademik becerilerin yan� s�ra, telefon kullanma, bir formu doldurma, al��veri�te para hesab�n�n yap�lmas� gibi ya�ama ait becerilerin geli�tirilmesine �nem verilmelidir.

Ekonomik Ba��ms�zl�k:
�Bir i�in gerektirdi�i becerileri ��renebilirler ve iyi �al��ma al��kanl�klar� kazanabilirler. Bir i�te �al��malar� ki�isel yeterliliklerini sa�lamak i�in gereklidir. Bu nedenle i� e�itimi programlar� ilk��retimden sonra dikkate al�nmal�, ailenin, e�itimcinin ve gencin ortak karar�yla bir i� e�itimi program� ve i� tercihi yap�lmal�d�r.

Zekan�n �l��lmesi

Bu makalede, son yirmi y�ld�r yay�nlanan �ok say�da zeka testini,
a) psikometrik-yetenek testleri,
b) n�ropsikolojik testler ve
c) dinamik testler �eklinde s�n�fland�racak ve bunlar�n e�itim ortam�na uygulamalar�n� ele alaca��z.

80'li y�llar�n ortalar�ndan bu yana, yeni ya da yeniden yap�land�r�lm�� en az yar�m d�zine bireysel olarak uygulanan zeka testi yay�nland�; bu durum pek yava�layacak gibi de g�r�nm�yor. Bu etkinlikler gereklidir, ancak zekan�n �l��lmesinde ilerleme a��s�ndan yeterli de�ildir; bu konudaki ilerleme, teknolojideki geli�me h�z�n�n �ok gerisinde kalmaktad�r. Son zamanlardaki ele�tiriler, de�erlendirilen yetenek alan�n�n �ok dar oldu�u y�n�ndedir (Gardner, 1993; Greenspan ve Driscoll, 1997; Sternberg, 1997) ve buna g�re, yeni geli�tirilen ara�lar, �yle g�r�nd�� gibi, b�y�k ilerlemeleri de g�stermemektedir. Yeni geli�tirilen testler, i�kisisel zeka, yarat�c�l�k, pratik zeka gibi zekan�n �e�itli y�nlerini de�erlendirmemelerine ra�men; �l��lecek yetenek ranj�n�, i�itsel ve g�rsel i�leme, bilgi i�leme h�z�, anl�k bellek, planlama, dikkat ve ��renme gibi boyutlara ta��m��lard�r. Zeka testleri, �zellikle klinik ve e�itim ortamlar�nda tan� koyma, yordama ve do�ru bir tedavi (ya da e�itim) uygulamak i�in ki�inin g��l� ve zay�f yanlar�n� belirlemede �nemli ara�lard�r. Testlerin geli�tirilme �abalar� ise bu ama�lara daha iyi hizmet edecek bilgiyi sa�lamaya y�neliktir ve bu bak�mdan da �nemli eksiklikler bulunmaktad�r.

�l�me Ara�lar�n�n �imdiki Durumu
1. Psikometrik-yetenek testleri:
Psikometrik-yetenekler, yayg�n olarak fakt�r analiziyle tan�mlanm�� bili�sel yetenekleri ifade eder. S�zel ve uzamsal yetenekler, t�mevar�msal muhakeme ve bellek bunun �rnekleridir. Bu kategorideki zeka bataryalar�, fakt�r analizi sonu�lar�na dayanarak belirlenen yeteneklerin yap�s� modeline uygun yorumlar sa�larlar. 1990'lardaki t�m psikometrik-yetenek bataryas� geli�tiricileri �ok fakt�rc�d�r. Vurgu, yine genel zekaya (g) olmakla birlikte, WISC-III (Wechsler, 1991), s�zel kavrama, alg�sal organizasyon, i�leme h�z� ve �eldirilemezlik �eklinde 4 fakt�r puan� �nermektedir. WAIS-III ise, kapsam�na ak�c� zekay� (yani, yeni sorunlar� de�erlendirebilme) da eklemi�tir. Stanford-Binet Zeka �l�e�inin 4. versiyonu (Thordike, Hagen ve Sattler, 1986), kristalize zeka (yani, s�zel ve say�sal muhakeme), soyut-g�rsel muhakeme ve k�sa s�reli belle�i �l�er hale getirilmi�tir. �ki yeni bataryadan Kaufman Gen�lik ve Yeti�kinlik Zeka Testi (Kaufman ve Kaufman, 1993), anl�k ve orta s�reli (intermediate-term) belle�i de �l�en ak�c� ve kristalize zekaya odakla�makta, Woodcock-Johnson Bili�sel Yetenek Testleri-R (Woodcock ve Johnson, 1989) yedi yetenek boyutunu �l�en �oklu fakt�r modeline dayanmaktad�r. Son olarak, Ayr�mla�m�� Yetenek �l�ekleri (Differential Ability Scales: Elliott, 1990) ise, alt� ayr� yetenek boyutu �zerine in�a edilmi�tir. Ancak �u var ki, �ok fakt�rl� zeka modeli, genel bir "g" kavram�n�n reddi anlam�na gelmemelidir. Yukar�da s�z� edilen zeka bataryalar�n�n t�m�, genel fakt�r� temsil eden bir puan �retirler. Woodcock-Johnson Bili�sel Yetenek Testleri d��nda t�m�nde, modelin alt�nda yatan b�yle bir puan vard�r. Ayr�ca, hala �o�u temel ve uygulamal� psikolojik ara�t�rma "g" yap�s�n� kullanmaya devam etmektedir. Genel zekaya kar�� oklu yetenekler tart��mas�nda, her birinin kendi a��klay�c� g�c�n�n oldu�u, y�ksek derecede bir genel fakt�r i�indeki hiyerar�ik yetenekler modeli geni� kabul g�rmektedir. Ancak bu yeteneklerin e�itim ve meslek uygulamalar�ndaki ili�kilerine dair ara�t�rmalara gereksinim oldu�u da a��kt�r. Bu ara�lar�n ikinci b�y�k sorunu, yap� ge�erli�i ve onlar�n kaynakland�� puanlar�n �apraz-test e�de�erli�idir; hala, ayn� yap�y� �l�meyi ama�layan farkl� testlerin puanlar�, bazen bir di�erine pek de yak�n olamamaktad�r
.
2. N�ropsikolojik-i�leme modellerine dayanan testler:
Luria'n�n (1973, 1980) fonksiyonel s�re�ler modeline dayanan testler (Kaufman �ocuklar i�in De�erlendirme Bataryas� (K-ABC; Kaufman ve Kaufman, 1983) ile Das-Naglieri Bili�sel De�erlendirme Sistemi (CAS; Naglieri ve Das, 1997)), psikometrik-yetenek gelene�inden t�retilen testlerden; genel �er�eve, geli�tirme ve yorum a��s�ndan �nemli derecede farkl�d�rlar. Luria'nin beynin fonksiyonel organizasyonu betimlemesi �ok de�i�ikli�e u�ramas�na ra�men, hala etkilidir. Bu model, her biri beynin bir alan�yla ili�kili �� fonksiyonel d�zey �nerir: Genel uyar�lm��l�k ve dikkat en alt d�zeyde; sonraki d�zey "bilgileme" (information), planlama ve kurgulama �st d�zey fonksiyonlar� e�zamanl� ve ard��k olarak i�leme. Das ve arkada�lar� (1994), planlama, dikkat, e�zaman ve ard��kl�� PASS modeli olarak tan�mlam��t�r. Bu modelde bilgilemenin rol�, s�re�lere bir temel ya da arac� olarak hizmet etmektir. K-ABC, iki kodlama s�recini (e�zamanl�k ve ard��kl�k); CAS ise, bunlara ek olarak dikkat ve planlama alt testlerini i�ermektedir. Fakt�r analitik �al��malar, K-ABC Ard��k ��leme alt �l�e�inin temel olarak k�sa s�reli bellek yetene�i ile dil i�lemeye; E�zamanl�k �l�e�inin ise, g�rsel i�lemeye kar��l�k geldi�ini g�stermi�tir. Ancak Das ve arkada�lar�na (1994) g�re, ard��k i�lemeyi bellek d�� g�revlerle ve e�zamanl� i�lemeyi de g�rsel olmayan g�revlerle de �l�mek m�mk�n olsa gerektir. Kuramsal olarak PASS ve psikometrik sistemlerin yap�s� �ak��makla birlikte, bunlar birbirlerinden ba��ms�zd�rlar. CAS yazarlar� ise yetenekleri, a��rl�kla, bilgi ve becerinin etkiledi�i ve g��l� bir �ekilde g�revin kapsam�yla s�n�rl� kapasiteler olarak tan�mlam��lard�r. Onlara g�re, e�zamanl� ve ard��k i�leme tek ba�lar�na yetenek de�il, daha �ok yetenek kategorileridirler. Ayr�ca, PASS �l��leri, bireyin n�ropsikolojik durumunu ya da beyin b�t�nl��n�n g�stergeleri de�ildir (1994). N�ropsikolojik ara�lar�n sa�laml�� ve yorumu i�in s�z konusu s�re�/i�leyi� �l��lerinin psikolojik do�as�n� a��k�a tan�mlamak gerekmektedir. Ayn� �ekilde, psikometrik y�nelimli zeka testleri gibi, n�ropsikolojik testler i�in de yap�lar� (construct) a��klayan ara�t�rmalar uygun olacakt�r. Hen�z bu t�r testlerin epey sorunu var g�r�nmektedir.

3. Dinamik de�erlendirme:
Dinamik de�erlendirme, baz� temel say�lt�lar� ortak olan farkl� yakla��mlar� ifade eder. Bunlardan biri, "statik" �l�menin (yani, hi� ya da �ok az e�itim i�eren �l�me) ge�erli�inin, gerekli olan d��nme t�rlerinden olumsuz olarak etkilenmesidir. Di�eri, do�rudan do�ruya ��renmeyi de�erlendiren bir �l��n�n, ��renmede ba�ar�n�n iyi bir yorday�c�s� olmas� gerekti�i ve �zellikle e�itim planlamas�nda kullan��l� olmas� gerekti�idir. Dinamik de�erlendirme i�lemleri birka� t�r bilgi sa�lamay� ama�lar:
a) statik testler taraf�ndan �l��len yeteneklerin en ge�erli �l��leri;
b) farkl� yetenek �l��leri, �zellikle de ��renme yetene�i ya da �ekip�evirebilirlik (modifiability);
c) bireyin kulland�� ya da kullanmada ba�ar�s�z oldu�u bili�sel s�re�leri anlama ve
d) birey i�in en etkili olan e�itim y�ntemlerine ili�kin ipu�lar� (Campion ve Brown, 1987; Embretson, 1987; Haywood, Brown ve Wingenfeld, 1990). Baz� dinamik sistemler de, yukar�dakilere ek olarak, bireyin bili�sel i�leyi�inde s�regelen kazan�lar� ortaya ��karmay� ama�lar. Dinamik de�erlendirme yakla��m�, n�ropsikolojik yakla��m�n tersine, yeteneklerin yap�s�yla daha az; zeki davran��n, yani ��renme yetene�inin farkl� y�n�yle daha �ok ilgilenir. Vurgu, daha �ok, s�z konusu s�re�lerin/i�leyi�lerin ��retilebilirli�i �zerinedir. Dinamik de�erlendirme teknikleri, kulland�klar� uygulama i�lemlerine g�re iki gruba ayr�labilir: Bunlardan biri, bireyin zay�f bili�sel s�re�lerini ortaya ��karmak, etkili m�dahale (intervention) y�ntemlerini belirlemek ve bireyin bili�sel s�re�lerini geli�tirmek i�in �l�meci taraf�ndan standart olmayan klinik m�dahaledir. Bunun en g�zel �rne�i, hem bir ara� hem de tedavi y�ntemi olan, ��renme Potansiyeli De�erlendirme Arac�?d�r (Feuerstein, Rand ve Hoffman, 1979). Bu i�lemlerle elde edilen e�itim sonras� puan, ba�lang�� puan�ndan daha ge�erli olmas�na ra�men, m�dahalenin standart olmamas�, puanlar�n yorumlanmas�n� g��le�tirir. Ger�ekte, dinamik de�erlendirmenin klinik bi�imleri, puanlar�n psikometrik �zelliklerine pek �nem vermez; bu nedenle, ayn� de�erlendirmede g�zlenen farklara tutarl� bi�imde ula�mak g��t�r. Di�er grup, m�dahale sonras� geli�im miktar� ile objektif ve standart �l��lere dayan�r. Bu gruba �rnek, yeni Swanson Bilissel Isleme Testi'dir (Swanson, 1996). Bu �l�ek; m�dahaleyle geli�tirilen miktar, e�itim �ncesi-s�ras� ve sonras�nda �al��ma belle�i performans�na ili�kin puanlar verir.

�l�medeki Yeniliklerin E�itimdeki Sonu�lar�
Bireysel zekay� �l�menin e�itimdeki uygulamalar�;
a) ��rencileri bili�sel g��l�l�kleri ve zay�fl�klar�na g�re s�n�flamaya katk�da bulunma (genellikle, ba�ar� d�zeyleri gibi di�er bilgilerle birlikte),
b) e�itimle ilgili sorunlar� saptama,
c) ��retme y�ntemlerini se�me ve
d) bili�sel yetersizlikleri iyile�tirme �abalar�na rehberlik (�zel e�itim gibi) etmeyi i�erir. Psikometrik y�nelimli bataryalar, oturmu� yeteneklere ili�kin g�venilir bilgi vermelerine ra�men, ara�t�rmalar, genelde belirli akademik alanlardaki ba�ar�y� yordamada tek-puan elde edilen testlerin �ok da iyi olmad��n� g�stermektedir(Jensen, 1992). Ancak, psikometrik-yetenek testlerinin bireyler hakk�nda yordama olmasa da tan� a��s�ndan epeyce bilgi verdi�i de bilinen bir ger�ektir (Keith, 1994).
E�itim ile yetenekler aras�nda kar��l�kl�l��a ili�kin baz� �neriler bulunmakla birlikte, ak�c� ve kristalize zeka (Gf-Gc) modelinin e�itimde programlamaya uygulanmas�na ili�kin �nemli bir ilerleme sa�lanamam��t�r. Baz� istisnalar d��nda, �ok ayr�mla�t�r�lm�� yetenekler g�r��n�n bireysel e�itim i�in pek kullan��l� bulunmad�� da belirtilmektedir (Brody, 1985). Psikometrik-yetenek g�r��ne sahip olanlar�n tersine, n�ropsikolojik g�r�� savunanlar, ara�lar�n�n; tedaviye rehberlik etme, bireysel e�itim ile tan� ve s�n�flamay� geli�tirmede �ok de�erli oldu�unu vurgulamaktad�rlar. CAS yazarlar�na g�re, bili�sel s�re�lere odakla�ma, ki�isel de�i�melere duyarl�l�k a��s�ndan artan bir potansiyel olu�turmakta ve daha etkili tan� konmas�na yard�mc� olmaktad�r. Bu kuramsal spek�lasyonlara ili�kin g�rg�l �al��malar ise, birbiriyle tutarl� olmayan sonu�lar ortaya ��karmaktad�r. Tutarl� sonu�lara ula�mak i�in daha epey yol al�nmas� gerekti�i a��kt�r.
Dinamik de�erlendirmenin e�itimle, di�er yakla��mlara g�re, daha g��l� bir ili�kisi vard�r. ��nk� bu yakla��m, bir de�i�ken olarak ��renme �zerine odakla��r ve baz� t�rlerinde, �ok daha fazla ��retme-geli�tirme i�lemine sahiptir. Yine bu yakla��m, m�dahaleyi takip eden test performans�n� ba�lang��taki performanstan daha ge�erli bir yetenek g�stergesi olarak ele ald��ndan, daha iyi bir s�n�flama yapabilece�ini �ne s�rmektedir. Dinamik de�erlendirme yakla��m�n�n a��rl�kla klinik versiyonlar�, �ocuklar�n problem ��zme davran��lar�n� g�zleyerek bili�sel yetersizliklerine tan� koymaya �nem verir; di�erleri ise, daha �ok bu yetersizlikleri ortadan kald�rmaya odakla��r. Dinamik de�erlendirme yakla��m�n�n �zellikle e�itimde �ok daha etkili olaca�� ne s�r�lebilir.

Son Geli�melerin Gelecekteki Olas� Etkileri
Zekay� �l�menin geli�imi, kuramsal, temel ve uygulamal� ara�t�rmalarla bi�imlendirilecektir. �ok zor olmas�na ra�men, zekan�n �l��lmesine ili�kin radikal de�i�iklikler �nemli bir potansiyele sahip olarak g�r�nmektedir. Sternberg'in (1985) ��-A�amali Zeka Kuram�?na ili�kin deneysel �l��mleri; Detterman ve ark., (1992) Bilgi ��leme G�revleri Test Bataryas� bunlar�n �rnekleridir. Gardner'in (1993) �oklu Zekalar Kuram� (Gardner, becerilerin ve ger�ek d�nyadaki tercihlerin g�zlenmesine odakla�mas�na ra�men), objektif �l�me ara�lar� i�in bir temel olabilir. Greenspan ve Driscoll'un (1997) "ki�isel yeterlik" modeli, zihinsel yeterlik alan�na sosyal ve pratik zekalar� katmaktad�r. Ceci (1990) ve Keating (1990), bireyin o anki performans�n� etkileyen fakt�rler olarak "ba�lam" ve "ya�ant�sal ardalan�" (experiential background) vurgulamaktad�r. Psikometrik-yeteneklerin yap�s�na ili�kin model �al��malar�nda ileri a�amalar olarak birbirine �ok benzer olan Carroll'un (1993) "��-tabakal� modeli" (three-stratum model) ve Horn-Cattell Gf-Gc modeli (Horn, 1994) g�ze �arpmaktad�r. Her ikisi de ak�c� ve kristalize zeka, k�sa s�reli bellek, geri getirmede esneklik, g�rsel ve i�itsel bilgi i�leme, i�lem h�z� ve do�ru karar verme h�z�n� i�eren sekiz yetenek tan�mlamaktad�r. �ki model aras�ndaki temel fark, sadece, ��-tabakal� modelin "g" yi temsil eden bir �st d�zeyi i�ermesidir. Carroll, modelini, y�zlerce ba��ms�z ara�t�rmac�n�n fakt�r analizi sonu�lar�n� biraraya getirerek olu�turmu�tur; bu da, yap� ge�erli�i i�in �ok de�erli bir geli�medir. Bu yaz� boyunca s�z� edilen t�m kategoriler i�in yap� ge�erlemesinin ne kadar gerekli oldu�u a��kt�r. Bunun i�in "�apraz testler de�erlendirmesi" (cross-battery assessment) �nemli g�r�nmektedir (Flanagan ve McGrew, 1997): Testlerin alt testlerinin birbiriyle ili�kisi gibi.
Di�er �nemli geli�me, yap�sal e�itleme modelinin ��z�mleme tekni�idir ki, bununla, farkl� ara�lardan elde edilen puanlar�n e�de�er olup olmad�� (test puanlar�n�n alt�nda yatan yetenekler aras�ndaki ili�kileri anlamak, kuramsal modelleri kar��la�t�rmak) ve farkl� alt evrenlerde ayn� modelin ge�erli olup olmad�� belirlenebilir. Bu konuda Keith'in (1997) �al��malar� dikkat �ekicidir. �nemli bir geli�me de Embretson'un (1992) dinamik de�erlendirme ba�lam�nda, "�ekip �evirme yetene�i" (modifiability) �zerine yapt�� deneysel �al��mad�r; ki bu �al��mayla, geleneksel g�r��n tersine, e�itim sonras� geli�menin ba�ar�n�n iyi bir yorday�c�s� oldu�u g�sterilmi�tir.
Sonu� olarak, zekan�n �l��lmesi giri�imleri kristalize zekadan ak�c� zekaya y�nelmi�tir. �imdiki durum, eski �l�me ara�lar� �zerine olan g�veni sarsm�� g�r�nmektedir. �oklu yetenekler g�r��n�n pop�ler olmas�n�n nedeni bak�� a��m�za esneklik getirdi�indendir. �zellikle klinik, i� ve e�itim ortamlar�nda pratik yararlar �n plana ��km��t�r.

Kaynak: Daniel, M. H. (1997). Intelligence testing: Status and trends. American Psychologist, 52(10), 1038-1045.

Sevgi, Stres , Okul Ba�ar�s�, �zg�ven

Sevginizi art�rman�n 55 yolu

1- onu sevdi�inizi ve ona de�er verdi�inizi s�k s�k belli edin

2- ona ara s�ra �zel bir hediye verin

3- bir arkada�a ihtiyac� oldu�unda mutlaka onun yan�nda bulunun

4- ona her zaman i�in vakit ay�r�n

5- s�k s�k onunla y�r�y��e ��k�p konu�un

6- birlikte yemek yemek i�in d��ar� ��k�n

7- �zel g�nlerinde kesinlikle hat�rlay�n

8- konu�urken tamamen onu dinleyin

9- konu�urken tamamen samimi konu�un

10- ona kesinlikle yalan s�ylemeyin

11- konu�urken kesinlikle g�z�ne bak�n

12- onun iyi �zelliklerini ke�fetmeye �al��n

13- onun �z�nt�lerini ve dertlerini dinleyin

14- onun size tamamen g�venmesini sa�lay�n

15- bo� zamanlar�n�z� ona ay�rmaya �al��n

16- onun i�in fedakarl�kta bulunmaktan ka��nmay�n

17- onun arkada�lar� ile tan��n

18- tatil i�in birlikte program yap�n

19- uzun s�re ayr� kalmay�n

20- onu anlad��n�z� hissettirin

21- onun sevmedi�i �eyleri ��renin

22- onu de�i�tirmek yerine �nce kendinizi de�i�tirmeyi d��n�n

23- onun ho�una giden �eylerin bir listesini yap�n

24- yar�nlar i�in birlikte plan yap�n

25- hayal ve d��ncelerinizi onunla payla��n

26- ona k�zd��n�zda onunla hemen konu�maya �al��n

27- yapt�klar� hakk�nda tahminde bulunmak yerine onunla ileti�im kurun

28- onun kayg�lar�n� anlamaya �al��n

29- onunla bir �ok ortak y�n�n�z oldu�unu d��n�n

30- iyi y�nlerini s�k s�k akl�n�za getirin

31- onu her zaman i�in kontrol etmeye �al��may�n

32- kendini ifade etmesine s�k s�k izin verin

33- onun hayat�ndaki zorluklar� s�k s�k hat�rlay�n

34- ba�ar�lar�n� takdir edin

35- yan�nda oldu�unuzu hissettirin

36- duygular�na �ncelik tan�y�n

37- onu oldu�u gibi kabul etmeye �al��n

38- ele�tirmeyin ona k�t� �ey s�ylemeyin

39- onun i�in �zel olan nedir ? Onu bulun

40- onun sevdi�i �ark�lar� ��renin ve birlikte dinleyin

41- ona bir kitap al�n ve onun i�in imzalay�n

42- ona iltifat etmeyi unutmay�n

43- hata yapt��n�zda ondan gecikmeden �z�r dileyin

44- iyili�i kar��s�nda te�ekk�r etmeyi unutmay�n

45- hatalar�n� b�y�tmeyin ve ona kar�� hata yapmamaya �al��n

46- onun hakk�nda iyimser olun , iyi d��ncelerinizi peki�tirin

47- onun hakk�ndaki iyi d��ncelerinizi di�er insanlara s�yleyin

48- g�cendi�inizde ondan ka�maya �al��may�n

49- onun yerine s�k s�k kendinizi koyun

50- endi�elerinizi rahat�a s�yleyin

51- ona biraz daha zaman tan�y�n

52- onun i�in yapt�klar�n�za bir yenisini ekleyin

53- her�ey bitti�inde ona bir �ans daha tan�y�n

54- hayat�n�z�n her a�amas�nda onu da d��n�n

55- ki�ili�ine �nem verin , duygular�n� anlamaya �al��n

Stresinizi azaltman�n yollar�

1-kendinize dinlenmek i�in biraz vakit ay�r�n

2- d��ar� ��k�p temiz havada biraz y�r�y�n

3- sevdi�iniz bir arkada��n�z ile sohbet edin

4- sevdi�iniz bir m�zi�i dinleyin

5- hayat�n�zda iyi giden �eyleri g�z�n�z�n �n�ne getirin

6- sizi seven insanlar�n varl��n� d��n�n

7- hayatta yap�lacak �ok g�zel �eyler oldu�unu d��n�n

8- sizi anlayacak birilerinin mutlaka oldu�unu akl�n�za getirin

9- fiziksel aktivitede bulunarak kaslar�n�z� gev�etin

10- gerekli miktarda uyumay� ihmal etmeyin

11- i�inizdeki konular� asla eve ta��may�n

12- yapamayaca��n�z �eyler i�in s�z vermeyin

13- yoruldu�unuzu hissetti�inizde dinlenmek i�in bir ara verin

14- yemek yeme d�zeninizi aksatmay�n

15- bir parkta veya ye�il alanda y�r�y��e ��k�n

16- ara s�ra g�zel bir film izleyin veya tiyatroya gidin

17- i� hayat�n�zda hi� bir �eyin sizin sa�l��n�zdan daha �nemli olmad��n� d��n�n

18- eve geldi�inizde bir du� al�p rahatlay�n

19- bir arkada��n�z ile oturup bir fincan kahve i�in

20- zor anlarda panik yapmadan her�eyin yolunda gidece�ini d��n�n

21- bir koltu�a oturup derin bir nefes al�n ve sakinle�meye �al��n

22- a��r� miktarda �ay kahve i�mekten ka��n�n

23- s�k�nt�lar�n�z� ba�kalar� ile payla�may� unutmay�n

24- hafta sonu bal�k tutmaya veya y�zmeye gidin

25- sabahlar� erkenden y�r�y��e ��k�n

26- bir ki�i hakk�nda karar verirken iyi y�nlerini d��n�n

27- g�ler y�zl� davranmay� unutmay�n

28- insanlar ile ili�kilerinizi sa�lamla�t�r�n

29- insanlar ile anla�mazl�klarda muhakkak bir ��z�m yolu oldu�unu unutmay�n

30- insanlar ile bozulan ili�kilerinizi zaman ge�meden d�zeltmeye �al��n.

31- karamsarl�k yerine olaylara olumlu bakmay� ��renin ve baz� �eyleri zamana b�rak�n

32-kendinize ve ba�kalar�na kar�� su�lay�c� ve yarg�lay�c� olmay�n

33-evinizde veya i�yerinizde �i�ek yeti�tirin ve onlar�n bak�m�n� yap�n.

34-hobilerinizi art�r�n , bo� kalmadan bir �eylerle u�ra��n

35-hayat�n g�nl�k ak��nda sizi rahatlatacak bir �eyler okumay� unutmay�n

36-i�ler yo�unla�t��nda bir koltu�a oturup, kaslar�n�z� gev�etip , g�zlerinizi kapatarak kendinizi g�zel bir yerde hayal edin

37-yapamad�klar�n�z konusunda endi�elenmek yerine onlar� yapmak i�in s�raya koyun

38-g�zel �eyleri insanlarla payla��n

39-sinirlenmenin ve tela�lanman�n hi�bir �eyi halletmeyece�ini unutmay�n

40-gerekti�inde ba�kalar�ndan yard�m almay� unutmay�n

Okul ba�ar�s� i�in

1- sorumluluk duygusunu art�rmaya �al��n

2- ya��na uygun yapabilece�i g�revler verin

3- ba�ar�l� olmu� ki�ileri ona sevdirin ve �rnek g�sterin

4- kendine g�venmesini sa�lay�n

5- okul arkada�lar� ile iyi ili�kiler kurmas�n� sa�lay�n

6- ondan yapamayaca�� eyleri istemeyin

7- ona ya��ndan ve oldu�undan daha k��km�� gibi davranmay�n

8- onun ile birlikte vakit ge�irin , kendini ifade etmesini sa�lay�n

9- uygun olmayan arkada�lar�n� onunla konu�un

10- madde kullan�m�ndan uzak kalmas�n� sa�lay�n

11- ders i�in yeterli vakit ay�rmas�nda ona yard�mc� olun

12- onun okul ba�ar�lar�n� uygun bir �ekilde �d�llendirin

13- ona her zaman cesaret verin , destekleyin

14- ba�ar�s�zl�klar� i�in konu�un , onu ba�ar�ya motive edin

15- ��retmeni ile onun hakk�nda s�k s�k ileti�ime girin

16- ��retmeninin onun hakk�ndaki �nerilerini dikkate al�n

17- hayatta d�zenli ve programl� olmas�na yard�mc� olun

18- onun stres fakt�rlerini hesaba kat�n , psikolojik durumuna dikkat edin

19- aile i�i huzuru ve sevgi ortam�n� onun i�in haz�rlay�n

20- anne ve baba birlikte dersleri konusunda destek olun

21- ders �al��ma harici zamanlarda dinlenmesini sa�lay�n

22- onu okumaya te�vik edin, okuma al��kanl�� kazanmas�na yard�mc� olun

23- ona uygun dikkatini da��tmayacak bir ders �al��ma ortam� haz�rlay�n

24- dikkatini devam ettirme konusunda eksikli�i olup olmad��n� kontrol edin

25- onun kapasitesinden daha fazla beklentilere girmeyin

26- okulu s�radan bahanelerle aksatmas�na izin vermeyin , bu durumu denetleyin

27- derslerine engel olabilecek isteklerini uygun bir �ekilde s�n�rlay�n

28- onu ders ve s�navlar konusunda pani�e sevk etmeyin

29- her g�n d�zenli ders �al��mas�n� sa�lay�n

30- d�zenli ��nler ,g�da al�m� ve �e�itlili�ini sa�lamaya �al��n

31- onun kabiliyetlerini y�nlendirin ve geli�mesini sa�lay�n

31- onunla m�mk�n oldu�u kadar nitelikli zaman ge�irin

32- uyku d�zeninin bozulmamas�n� sa�lay�n

33- hafta sonlar� ve yaz tatillerinde yeterince dinlenmesini sa�lay�n

34- okulda yolunda gitmeyen �eylere kar�� uyan�k olun

35- ya��tlar� ve ba�kalar� ile onu k�yaslamay�n

36- onun ile okul ve dersler hakk�nda belli aralarda durum de�erlendirmesi yap�n

37- onu arkada�lar� ile rekabete s�r�klemeyin

38- �ok a��r� ders �al��mas�n� s�n�rlay�n

39- onun hobilerini art�r�n , ders d��nda hobileri ile ilgilenmesini sa�lay�n

40- onun her zaman i�in yan�nda oldu�unuzu devaml� hissettirin

41- k��k problemler b�y�meden zaman�nda m�dahale edin

42- ders �al��rken belli aralarla dinlenmesini sa�lay�n

43- defter ve kitaplar�n� d�zenli ve temiz kullanmas�n� sa�lay�n

44- kapasitesinin alt�nda uyar� d�zeyi d��k bir s�n�fta ise okul ile durumunu g�r��n

45- baz� derslerde birlikte �al��arak ona destek olun

46- �ocu�unuzun g�rme ve i�itme problemi olup olmad��n� de�erlendirin

47- beklenenin �ok alt�nda ba�ar� durumunda �zel ��renme g��l��ne dikkat edin

48- sportif faaliyetler ile ders d�� dinlenmesini sa�lay�n

49- okul i�i sosyal etkinliklerde onu cesaretlendirin

50- aileyi etkileyen stres etkenlerinin okul ba�ar�s�n� d��rece�ini unutmay�n

51- anne ve baban�n yaln�z birinin okul konusunda deste�inin tam olarak yeterli gelmeyece�ini , her iki ebeveynin birlikte gereken �nemi vermesi gerekti�ini unutmay�n

52- onun zihinsel yetene�inin ezber ve taklite g�re de�il , mant�k ve �retkenli�e dayal� olmas� konusunda y�nlendirin

�ocu�unuzun �zg�venini art�rmak i�in yap�lacakla

1- ona s�k s�k s�z hakk� verin

2- kendini ve duygular�n� ''ne d��n�yorsun , nas�l hissediyorsun'' gibi s�zlerle anlamaya �al��n

3- o konu�urken onun y�z�ne bak�n ve ciddiye al�nd��n� hissettirin

4- onun fikirlerine de�er verdi�inizi hissettirin

5- onun olumlu davran��lar�n� kesinlikle takdir edin

6- ya��na uygun g�revler verin

7- verilen g�revlerden sonra ba�ar�s�n� takdir edin

8- onun i�in zaman ay�r�n

9- onun ile de�i�ik konularda sohbet etme ortam� olu�turun

10- onun korku ve endi�elerine sayg� duyun

11- a��r� ele�tirici olmaktan ve yarg�lay�c� davranmaktan ka��n�n

12- hatal� davran��lar�n� konu�arak uyar�n ve ona do�ru olan� anlat�n

13- ba�kalar� yan�nda onu k��k d��rmeyin

14- onun ba�ar�s�zl�klar�n� b�y�tmeyin

15- ba�kalar� ile onu k�yaslamay�n

16- kabiliyetlerini farkedin ve te�vik edin

17- onu sosyal ortamlarda bulunmaya cesaretlendirin

18- topluluk i�erisinde s�z almas�n� te�vik edin

19- onu �ocuk olarak g�rmeyip , varl��n� �nemseyin

20- ya��na uygun oyun faaliyetlerini destekleyin

21- onu s�k s�k sevdi�inizi s�yleyin

22- onun i�in �nemli olan �eylere sizde �nem verin

23- onun �nemli g�nlerini unutmay�n

24- aile i�in vazge�ilmez bir ki�i oldu�unun alt�n� �izin

25- onun yerine yapmas� gereken �eyleri siz yapmay�n

26- onun aile i�i ba�lar�n�n kuvvetlenmesini sa�lay�n

27- olaylar� hep olumsuz de�erlendirmeyin

28- onun okul hayat�na ve e�itimine �nem verin

29- sadece onun i�in ay�rd��n�z zamanlar olsun

30- onunla beraber sosyal aktivitelerde bulunun

31- yanl�� ve uygunsuz cezaland�rmadan ka��n�n

32- ondan beklentileriniz �ok a��r� olmas�n

33- onun farkl� ve geli�mekte olan ki�ilik yap�s� oldu�unu unutmay�n

34- onun i�in mutlu ve huzurlu bir aile ortam� sa�lay�n

Dikkat Eksikli�i ve Hiperaktivite Bozuklu�u

Bireyin ya� ve geli�im d�zeyine uygun olmayan a��r� hareketlilik, istekleri engelleyememe ve dikkat sorunlar� ile kendini g�steren psikiyatrik bir bozukluktur. Yap�sal bir bozukluktur.
�� ekilde g�r�lmektedir:
1.A��r� hareketlilik,
2.Dikkat eksikli�i
3. Dikkat eksikli�i ve hiperaktivite

NEDENLER�
- Genetik yatk�nl�k
- Beyindeki yap�sal i�lev bozukluklar�
- �evresel nedenler:Do�rudan neden olmazlar, yatk�nl�� olan bireylerde riski art�r�rlar.( gebelikte alkol sigara kullan�m�, erken do�um, k��k ya�ta ge�irilen ameliyat , kaza veya hastal�klar vb...)

BEL�RT�LER�
> S�n�fta yada oturmas� gereken durumda birka� dakikadan fazla oturamazlar.
> A��r� hareketlidirler
> Sonucunu d��nmeden kendilerini fiziksel olarak tehlikeye atarlar.
> �steklerini ve d�rt�lerini engelleyemezler.engellenmeye dayanma g��leri zay�ft�r.
> Her �eyi kurcalarlar, ev i�inde ko�arlar, mobilyalar �zerinde y�r�rler.
> Ba�kalar�n� yapt�klar� i�ten al�koyarlar.ba�kalar�na kar�� itme, �eki�tirme vurma gibi davran��lar g�r�l�r.
> Sayg�s�z k�f�rl� konu�urlar. Yalan s�yleme h�rs�zl�k gibi davran��lar� g�r�lebilir.
> S�rekli konu�urlar.Sorular� tamamlamadan cevaplama e�ilimi g�sterirler.
> Kar��dakini dinlememe, s�k s�k konu�ulan konuyu de�i�tirmek isterler.
> D�zensiz olduklar� i�in e�yalar�n� s�k s�k kaybederler.
> �devleri yapmakta �antalar�n� d�zenlemekte g��l�k �ekerler.
> Arkada�l�k ili�kileri zay�ft�r.
> Y�nergelere ve kurallara uymakta g��l�k �ekerler.
> Dinlerken ak�llar� ba�ka yerdedir. Ki�inin y�z�ne bakarlar ama dinlemiyor g�r�nt�s� verirler.
> Dikkatleri �ok k�sa s�relidir,�abuk da��l�r.
> Okul ba�ar�lar� genellikle d��kt�r.
> �al��malar�n� plans�z ve d�zensiz yaparlar. Unutkand�rlar.
> Devaml� dikkat ve emek isteyen i�lerde �al��mak istemezler. Davran��lar�n�n sonu�lar�n� de�erlendirmez
> Kendilerine g�venleri azd�r.Duygusal y�nden karars�zl�klar ya�ayabilirler.
> Deprasyon g�r�lebilir, �abuk heyecanlan�r ve sinirlenirler. Ruh halleri de�i�kendir
> G�rsel alg�lamada ve i�itsel alg�lamada problem g�r�lebilir. Mesafeleri yanl�� tahmin edebilirler.
> Kemik geli�imleri geri olabilir.orta kulak iltihab�, alerji idrar ka��rma, uyku bozuklu�u g�r�lebilir.
> Parmak ve el ile ilgili hareketlerde koordinasyon bozuklu�u olabilir.

DO�RULAR
> T�bb� tedavi ile birlikte e�itsel tedavide g�rmelidir.
> Biyolojik temelli bir rahats�zl�kt�r. Bir disiplin sorunu olarak alg�lanmamal�d�r.
> Genetik ve biyolojik olmakla birlikte anne baba tutumlar� davran��lar�n� denetleme becerilerini etkiler.
> �ocuklar b�y�d�klerinde %30-65?lik k�sm� belirtileri g�stermeye devam etmektedirler.
> S�z konusu ��rencilerin hepsinin �zel e�itim g�rmesi gerekmez.
> Bu ��rencilerin %10-33?� ayn� zamanda ��renme g��l��ne sahiptir.
> Bu �ocuklar�n b�y�k �o�unlu�u normal s�n�flara e�itim g�rebilir.
> Bu �ocuklar�n her iste�inin yap�lmas� d�rt�sel davran�� peki�tirmekten ba�ka bir i�e yaramaz.
> Tedavisinde kullan�lan ila�lar uygun bi�imde kullan�ld��nda ba��ml�l��a yol a�maz.
> Kullan�lan ila�lar zeka gerili�i ve k�s�rl�k yapmaz.
> ��retmenin yeterli �abalar� her zaman sorunla ba�a ��kmas�n� sa�layamaz��renme g��l��, zihinsel ��renme yetersizli�i, elipsi n�betleri, kafa travmas� sonucu olu�an belirtiler, depresyon belirtileri, anksiyete bozukluklar� belirtileri DEHB ile kar��t�r�lmamal�d�r.

�NER�LER
> Kliniklere ba� vurularak te�hisi konulmal�d�r. M�mk�nse zeka d�zeyi belirlenmelidir.
> Aile �ocu�unun �zelliklerini bilmeli ve kabul etmelidir.
> A��r� disiplin ve a��r� ho�g�r�den uzak durulmal�d�r.
> Kar��l�ks�z sevgi verilmelidir. Ya�ad�� ortam�n g�venli olmas� sa�lanmal�d�r.
> D�zenli ya�ama, organize olma becerisi geli�tirilmelidir.
> �ocu�un enerjisini bo�altabilece�i ve doyum sa�layabilece�i aktivitelere y�nlendirilmelidir.
> �lk��retim �ocuklar� en fazla bir bu�uk saat tv ve bilgisayar ba��nda kalmal�lar.
> D�zenli ve yeterli beslenme sa�lanmal�, ila�lar yemekten sonra al�nmal�.
> D�zenli uyku ve ayn� uyku saatlerine dikkat edilmelidir.
> Disiplin uygulan�rken fiziksel cezadan ve sald�rganl�ktan uzak durulmal�d�r.
> D�zensizli�i ve dikkatsizli�i art�raca�� i�in su�lay�c� bir tutum i�inde olmamak gerekir.
> Etkili ileti�im becerilerini kullanmak gerekebilir.
> �ocu�un m�mk�n olu�u kadar DEHB hakk�nda bilgilendirilmesi gerekir.
> Dikkat �ekecek yollarla talimat verilmesi gerekir.
> �ocu�un ya��na ve geli�imine uygun talimatlar kurallar konulmal�.
> �ocu�a kar�� davran��larda tutarl� olmak �nemlidir.
> Bu �ocuklar genellikle �ok hata yaparlar. �d�l ve cezay� �l��l� ve yerinde kullanmak gerekir.
> �ocu�un olumlu y�nleri �n plana ��kar�lmal�, �zsayg� ve kendilerine g�venleri geli�tirilmelidir.
> �d�llendirmek �ok �nemlidir. Olumlu davran��tan hemen sonra �d�l gelmelidir.
> K�t� kulland�klar� ve kaybettikleri e�yalar� i�in yoklu�una ve s�k�nt�s�na katlanmas�n� sa�lay�n har�l�klar�ndan almas�n� sa�lay�n vb.
> Derslerde ilgisi �eken konulara yo�unla�mal�, ilgisi �ekecek �ekilde metotlara ba� vurmal�d�r.
> Planl� ve dikkat s�resine uygun ders �al��ma metodu geli�tirilmeli
> �ocu�un ��retmeni ile i�birli�i yap�lmal�, okulda uygulanan e�itim plan� evde desteklenmelidir.
> Derslerde g�rsel malzemeler daha fazla kullan�lmal�d�r.
> �zet ��kartmak, not almak gibi becerilerinin geli�tirilmesi gerekir.
> Sevdi�i bir arkada�� ile oturmas�, bir grup i�inde �al��malar�n�n sa�lanmas� faydal� olabilir.
> Tahtaya ��retmene yak�n olabilir ama tecrit edilmemelidir.
> Baz� davran��lar�na engel olurken kat� tutumlar sergilenmemelidir.s�k s�k uyarmak gerekebilir.
> S�n�fta DEHB ile ilgili a��klay�c� bilgiler vermek yararl� olabilir.
> Dikkat toplay�c� hareketlere s�n�f i�inde s�k s�k ba�vurmak gerekebilir.
> S�yleneni anlayana kadar tekrar s�ylenmeli, g�z konta�� kurulmal� ve ses tonu ayarlanmal�d�r.
> Oyunlar kullan�larak ��retmek ilgilerini toplamalar�n� sa�layabilir.
> Probleme ��z�mler ve alternatifler �retmede ��renciye yard�m edilebilir.
> Hareketli davran��lar� azaltmas� i�in ince motor davran��lar g�rmezlikten gelinebilir.
> Kontrol�n� kaybetmeden �nce duygu ve d��ncelerini s�zelle�tirmesi ��retilebilir.
> Okulda spora y�nelmesi sa�lanabilir.
> ��retmenlerin davran��lar� nedeni ile s�kl�kla uyar�lmalar� davran��n peki�tirilmesine sebep olabilir.
> Yaramazl��n, dikkat �ekme, �� alma,g�� m�cadelesi ve yetersizlik olmak �zere d�rt kayna�� oldu�u unutulmamal� ve uygun m�dahale bi�imleri belirlenmelidir.
> Bu �ocuklar bol bol �v�l�p cesaretlendirilmelidir. Sahte �vg�ler olmamal�d�r.
> M�mk�n oldu�u kadar kendilerini ba�ar�l� hissedecekleri durumlar yarat�lmal�d�r.
> S�k s�k geli�meler g�zlemlenip denetlenmelidir. S�k ve �abuk geri bildirimler verilmelidir.
> Bu durumunun avantajl� olabilece�i, hareketli ve konu�kan i�lerde ba�ar�l� olabilece�i hat�rlat�lmal�d�r.
> Ba��ms�z �al��malar yerine ��retmen taraf�ndan y�nlendirilerek yap�lan �al��malarda daha ba�ar�l�d�rlar.
> �ok �dev yerine az ama nitelikli �devler verilmelidir. �devlerin k��k par�alara ayr�larak verilmesi.
> �al��malarda verilen s�relerin yeterli olmas�na �zen g�sterilmelidir.
> �al��malar�nda di�er �ocuklarla k�yaslanmamalar� gerekir.
> ��renmeyi �l�mek i�in alternatif de�erlendirmeler kullan�lmal�d�r.
> �dev defteri kullanmalar� ve yapaca�� etkinlikleri yazmalar� yararl� olur.
> �devleri kontrol edilmeli ba�tan savma yapt�� i�leri tekrar kontrol etmesi sa�lanmal�d�r. Ceza olarak alg�lanmamak �art�yla m�mk�n oldu�u kadar sorumluluk verilmelidir.

T�rnak Yeme Al��kanl��

T�rnak yeme al��kanl�� 3-4 ya�lar�nda g�r�lmeye ba�lar, baz� ergen ve yeti�kinlerde de g�r�lebilir. Genellikle i�e d�n�k ki�ilik �zelliklerine sahip �ocuklarda g�r�l�r.

NEDENLER�
Yetersiz ilgi ve sevgi

A��r� otoriter ve bask�l� bir disiplin anlay��,
Karde� k�skan�l��, sevilen birinin kayb� vb.
Stres ��elerinin varl��

Ailede t�rnak yiyen bir modelin olmas�
Sald�rganl�k d�rt�lerinin d��a vurumu
G�vensizli�ini, gerginli�ini ve �fkesini giderme �abas�
S�k�nt� veren bir durumla kar�� kar��ya kalmak ( ders �al��ma, verilen g�revi yerine getirme vb.)

�NER�LER
�ocuklar anne babalar� ile duygular�n� da payla�abildi�i,ifade edebildi�i �fkesini k�zg�nl�klar�n� ans�tabildi�i bir ileti�im kurabilmeli,
uygun ortamlar sa�lanmal�,
engellenmi�lik duygusu ile kar��la�mamal�.
Ailede otoriter ve ho� g�r�s�z bir tutumla yakla��lmamal�.
Ev ortam�nda huzurlu bir ortam�n sa�lanmas� ve kendisini g�vende hissetmesi sa�lanmal�.
Herkesin bu davran�� ne ��kartarak kayg�y� art�r�c� davran��lardan ka��n�lmal�.
3-4 ya��na kadar bu davran�� aile taraf�ndan g�rmezlikten gelinmelidir.
Ba�kalar� taraf�ndan bu davran��n�n yad�rgand�� uygun bir dille anlat�lmal�d�r.
Parma�a ac� biber s�rme, eldiven takma gibi davran��lardan ka��n�lmal�d�r.
Anne baban�n da kayg� d�zeyini d��k tutmas� ve bunu �ocu�a yans�tmamas� gerekir.

T�rnak yemeyi ortadan kald�rmaya y�nelik yap�labilecekler:
Al��kanl�� tersine �evirme ad�mlar� i�inde yap�lacak �al��malara �ocukla birlikte karar verilmeli.
1- Rahats�zl�klar�n g�zden ge�irilmesi : Bu ni�in bir problem g��l�kleri nelerdir �ocukla tespit edin
2- Davran��n ortaya ��kt�� durumlar�n tespit edilmesi: Ne zaman hareketin tekrar edildi�ini siz ve �ocu�unuz iki �izelge ile tespit edin
3- Alternatif tepki : al��kanl�� durdurmak i�in �ocukla birlikte tak�nt� hareketi her tekrarlad��nda yapaca�� bir hareket �zerinde anla��n ( yumruk s�kma , e�ya tutma vb.)
4- D�zeltici ve �nleyici tepki:alternatif tepkiyi ��rendikten sonra al��kanl�� yar�da kesmek yada ortaya ��k��n� engellemek i�in kullanmas�n� sa�lay�n.
5- Gev�eme tekniklerini kullanmas�n� sa�lay�n.
6- �evresinden te�vik ve �vg� �eklinde toplumsal destek sa�lay�n�z.
7- Al��kanl��n g�r�lme s�kl��n� takip edin.Daha kesin ve sa�l�kl� bir ��z�m i�in konunun uzman�na gitmek en do�ru karar olacakt�r.

H�rs�zl�k

�lk��retim �a��na kadar sahiplik kavram�n�n olu�mamas� nedeni ile izinsiz almamalar� sorun te�kil etmez ama ilk��retime ba�lamas�na ra�men izinsiz alma davran�� g�r�n�yorsa, bu davran��n bir sorun haline gelme ihtimali dikkate al�nmal�d�r.

NEDENLER�
* 5-7 ya�lar�na kadar kazanmalar� beklenen sahiplik kavram�n� kazanamam�� olmas�
* Anne baban�n �ocu�un bir �eye sahip olmas�na izin vermeyerek yada e�yalar�n� izinsiz alarak m�lkiyet fikrinin geli�mesini engellemeleri
* �zin al�nmadan e�yalar�n�n kurcalanmas� ya da yerlerinin de�i�tirilmesi.
* Yemek giysi ve benzeri temel ihtiya�lar�n�n iyi kar��lanmamas�.
* G�vensizlik ve sevgi yetersizli�inin yol a�t�� ilgi ve dikkat �ekme iste�i.
* Akranlar�na kar�� kendini yetersiz hissetmesi, kendini ispatlama �abas�.
* Yak�n �evresinde bu davran�� rnek alabilece�i kimselerin olmas�
* Yaparken duydu�u anl�k heyecan� tekrar ya�ama iste�i.
* Birbirlerinin e�yalar�na hayranl�k duyma �alma davran��na neden olabilir.
* �stedi�i her �ey al�nan �ocuklar s�n�r �ekilmedi�i, istedi�i �eylerin az�na sahip olanlar da mahrumiyet ya�ad�klar� i�in �alma davran��na y�nelebilirler.
* Ba�kalar�n� k�zd�rma, intikam alma, sinirlendirme gibi nedenlerle h�rs�zl�klar g�r�lebilir.

�NER�LER
* �ocu�a �d�n� al�p verme ile ba�kalar�na hissettirmeden alma aras�ndaki fark ��retilmelidir.
* Toplumsal bir de�er olarak sahip olma hakk�na sayg� duymas�n� ��retmek ahlaki geli�imleri a��s�ndan �nemlidir.
* �ocu�un m�lkiyet hakk�na sayg� g�sterilmelidir. E�yalar� izinsiz al�nmamal�d�r. Ba�kas�na verilmemelidir
* Evde kendine ait bir alan�n( oda, yatak,�ekmece vb.) olmas� yararl� olur.
* �evresindeki ki�iler ba�kalar�n�n haklar�na sayg� g�stererek �ocuk i�in model olu�turmal�d�rlar.
* Bir �ey istedi�inde izin almas� gerekti�i s�k s�k hat�rlat�lmal�d�r.
* �ocuklara 7-8 ya�lar�ndan itibaren har�l�k verilmelidir.
* �lk �alma davran��nda so�uk kanl� bir tutum i�inde olmal�d�r.hem toleransl� hem duyarl� davranmal�d�r. �lk olayda cezaland�rma davran��n s�r�p gitmesine sebep olabilir.
* Ceza verilecekse, cezan�n su� ile uyumlu olmas� gerekir.. �ald�� e�yay� har�l�� ile �demesi gibi.
* �ocuk istenmeyen bir davran��ta bulundu�u halde sevildi�ini hissetmelidir.
* H�rs�zl�� sanki �zerinde konu�ulursa �zerlerine yap��p kalacak bir etiket gibi alg�lamamak gerekir. Hatal� bir davran�� oldu�u, bunu de�i�tirebilece�i bunun bir ki�ilik �zelli�i olmad�� konu�ulmal�, �zerinde d��nmesi sa�lanmal�d�r.
* �ocuk ba�kalar�na te�hir edilmemelidir. Ciddi bir problem haline gelmi�se bir uzmana ba� vurulmal�d�r.
* G�n�m�zde �zde�im modelleri de�i�mektedir.d�r�st olma hak etti�ini kazanma de�erlerinin yerini, ne yolla olursa olsun �st�n olma de�eri almaktad�r.
* Aile ve ��retmenin �ocuklar� yeti�tirirken onlara temel insani de�erleri kazand�rmalar�n�n �nemini bir kez daha ortaya koymaktad�r.

Karde� K�skan�l��

K�skan�l�k sevilen birinin ba�kas� ile payla��lmas�na katlanamamakt�r.k�skan�l��n do�u�tan genlerimizle ilgisi oldu�u san�lmaktad�r. �nsan� mutsuz eden bir duygudur. Her ya�ta g�r�l�r ama �ocukluk d�neminde daha yo�un olarak ya�an�r. K�skanan �ocuk herkesin kendisinden daha iyi oldu�unu ve kendisinin herkesten daha az sevildi�ini d��nmeye ba�lar. Bu problem �ok yo�un ya�and�� zaman yard�m gerekli olabilir. K�skan�l�k duygusunun, �fke nefret, k��k d��me, kendine ac�ma, �z�nt�, koku gibi duygular�n bile�iminden olu�tu�u kabul edilmektedir.

NEDENLER
a- Sevilen ki�inin bir ba�kas� ile payla��l�yor olmas�ndan do�ar. Kendi �zerinde olan ilgi ve dikkatin karde�ine y�nelmesi, kendisini terk edilmi�, desteksiz ve g�vensiz hissetmesine neden olur.
b- K�skan�l��n derecesi anne baba tutumundaki de�i�ime, b�y�kle ebeveyn aras�ndaki ili�kiye g�re de�i�ir.
c-Ya� fark� az olanlarda fazla olanlara g�re k�skan�l��n oran� daha fazlad�r.
d-Cinsiyete g�re aile i�inde olumsuz bir tutum varsa k�skan�l��a sebep olabilir.
e- Aile d��ndaki ki�ilerin tutumlar� sebep olabilir. K�yaslamalar�m rekabet i�ine sokmak istemeleri.

BEL�RT�LER
�ocu�un huysuzla�mas�, anneden ayr�lmak istememesi, i�e kapanma, yemek yememe, kendilerini sevip sevmediklerini sormalar�, korktuklar�n�, kabus g�rd�klerini s�yleyerek ilgiyi kendi �zerlerine �ekmek istemeleri, alt�n� �slatma, parmak emme, a��r� sinirlilik, huzursuz g�r�nme, �fkeli davranma, kendilerine ve e�yalar�na kar�� sald�rgan davran��lar sergileme, evden ayr�lmay� reddetme, ba� a�r�s�, mide bulant�s�, huzursuzluk, isteksizlik, karde�ine vurma, oyunca��n� k�rma, ondan nefret etti�ini s�yleme, yada a��r� sevgi g�sterilerinde bulunma.

�NER�LER
1. Karde� do�madan �ocu�a anlayabilece�i bir dille aileye yeni bir �ye kat�laca�� anlat�lmal�d�r. Psikolojik olarak yeni duruma haz�rlamak gerekmektedir.
2. ?Sak�n endi�elenme seni de karde�in kadar sevece�iz? gibi s�zler s�ylenmemelidir.
3. Hamilelik d�nemin aileden ba�kalar�n�n yard�m�n� almak yararl� olacakt�r.
4. �ocu�a daha k��kken payla�mas�n� ��retmek karde�i geldi�inde de i�leri kolayla�t�racakt�r.
5. Karde�i geldi�inde ona olan sevgilerinin azalmad��n� s�z ve davran��lar� ile hissettimeli gerekli zaman ve ilgiyi g�stermeye devam etmelidir.
6.�ocukla m�mk�n oldu�u kadar nitelikli zaman ge�irmeli, �nceki faaliyetlere, al��kanl�klara devam edilmeli
7. Belirtiler ortaya ��kmaya ba�lad��nda paniklemeden ihtiya� duydu�u ilgiyi g�stermek gerekmektedir.
8. Yeni do�an bebe�e a��r� sevgi g�sterisinde bulunmak yerine, her �ocu�a birbirinden ayr� olarak, sadece kendisine �zel sevgi duyuldu�unu g�stermek gerekir.
9. E�itlik yerine adalet prensibi ile hareket edilmelidir. Gerekti�i kadar zaman, gerekli ihtiya�lar �eklinde d��n�lmelidir. Bu da uygun dille anlat�lmal�d�r.
10. Bebe�i severken, panikle di�er �ocu�a y�nelin memelidir.
11. Ne kadar yaramaz ben seni seviyorum gibi c�mleler inand�r�c� olmaz
12. Bebek demek yerine s�rekli ad�n� s�ylemek yararl� olur.
13. Sessiz ol karde�in uyuyor diyerek ya�ant�y� bebe�e g�re d�zenlendi�ini hissettirmemek gerekir.
14. Sen ablas�n abisin diyerek onlar�n �ocuk oldu�u unutulamamal�,
15. Bebe�e zarar vermesine izin verilmeyece�i kesin bir dille anlat�lmal�d�r.
16. �ocu�a zarar verdi�inde de a��r� tepkide bulunmamak gerekir.
17. Karde�ini sevmek zorunda oldu�u s�ylenmemelidir.
18. E�yalar�, oyuncaklar� karde�ine verilecekse birlikte karar verilmelidir.
19. Bebekle ilgili i�lerde ondan yard�m istenmeli, istemiyorsa zorlanmamal�d�r.
20. K�skanmas�n diye a��r� esneklik g�sterilmemeli, kurallara uymas� sa�lanmal�d�r.
21. Karde�lerle ilgili konular�i�e4ren hikaye ve masallar okumak yararl� olabilir.
22. Kendi bebekli�i ile ilgili konu�ulabilir, resimleri g�sterilebilir.
23. �ocuk 4-5 ya�lar�nda ise evden uzak olsun diye ana okuluna g�ndermek do�ru olmaz.
24. Misafir ve akrabalar�n bebekle ilgilenmeleri konusunda duyarl� olmak gerekir.
25. Ailenin bir b�t�n oldu�u duygusu yerle�tirilmeye �al��lmal�,birlikte etkinlikler yap�lmal�d�r.
26. Karde�ler aras�nda kar��la�t�rmalar yap�lmas�ndan kesinlikle ka��n�lmal�d�r.
27. Kavga etmelerine m�mk�n oldu�unca izin verilmemelidir. Kavgada hakem rol� oynanmamal�d�r.
28. Kim ba�latt� sorusunu sormaktan ka��n�lmal�d�r.
29. K�skan�l�k hissedildi�inde birbirlerinden uzakla�t�rmak yerine yak�nla�t�racak ortamlar yaratmal�d�r.
30. Ne olursa olsun sonu�ta karde�ler birbirlerini severler, onlar�n bu sevgilerini peki�tirmek ?ne g�zel anla��yorsunuz �eklinde s�zlerle y�reklendirmek gerekir.

�st�n ve �zel Yetenekli �ocuklar

Yarat�c�l�k, sanat, liderlik kapasitesi veya �zel akademik alanlarda ya��tlar�na g�re y�ksek d�zeyde motivasyon, performans ve g�rev sorumlulu�u g�steren ve bu t�r yeteneklerini geli�tirmek i�in uygun imkanlara gereksinim duyan �ocuklard�r.

�ZELL�KLER� :
Zihinsel Geli�im �zellikleri:
? �e�itli alanlarda �zel yetenekleri vard�r,
? Yo�un motivasyon g�sterebilirler,
? Geli�im basamaklar�n� ya��tlar�ndan �nce tamamlarlar,
? S�rekli soru sorarlar, merakl�d�rlar, ��renme ve bilgiye a�l�k duyarlar,
? Ayr�nt�lara dikkat ederler,
? Kendisinin se�ti�i konuda veya ilgi alanlar�nda ba��ms�z �al��abilirler,
? �abuk ve kolay ��renirler, kavrama ve ak�lda tutma s�releri y�ksektir,
? Birbirini takip eden konular, olaylar dizisi kar��s�nda sonraki ad�m� tahmin edebilir,
? Derin ve geni� ilgi alanlar�na sahiptirler. Bir alanda ��rendi�i konu ile bir ba�ka alanda ��rendi�i onu aras�nda akla yatk�n ili�kiler kurabilir,
? Kelime hazineleri zengindir, kelimeleri do�ru telaffuz eder yerli yerinde kullan�rlar, ak�c� bir konu�malar� vard�r,
? Bildiklerini, d��nd�klerini ya��tlar�ndan daha iyi ifade edebilirler.
? Bir �yk�n�n yada paragraf�n ana fikrini ya��tlar�ndan daha �abuk bulup ��kar�rlar,
? Neden sonu� ili�kilerini ve benzerliklerini ya��tlar�ndan daha �abuk ay�rt ederler,
? Karma��k ve zor problemlerden ho�lan�r ve ya��tlar�n�n ��zemedi�i problemleri ��zebilirler,
? Ders ba�ar�lar� y�ksektir,
? Ele�tirebilme yetenekleri y�ksektir,
? Orijinal, yarat�c� ve giri�kendirler,
? Ba�ar�l� olduklar� alanda y�ksek performans ve potansiyel kabiliyetlerini tek ba��na veya birle�tirerek kendilerini g�sterirler.

Sosyal Alandaki Yetenek �zellikleri:
? Kendilerine g�venir, kolayl�kla sorumluluk alabilirler,
? Yeni ve de�i�ik durumlara kolay ve �abuk uyarlar,
? Sosyal etkinliklere kat�lmaktan ho�lan�rlar,
? Duyarl�d�rlar, empati yetenekleri geli�mi�tir,
? Grup i�inde lider olurlar,
? Grubun ilerisindedir, yeti�kinlerle ileti�ime girmeyi tercih ederler,
? Ba�kalar�yla kolayca i�birli�i yaparlar,
? Genelde al�ak g�n�ll�d�rler, ba�kalar�na yard�m etmekten ho�lan�rlar,
? S�n�f arkada�lar� taraf�ndan yeni fikir, bilgi kayna�� ve grup lideri olarak g�r�l�rler,
? Okula severek giderler. �al��kand�rlar, ama�lar�na ula�maktan ve ba�ar�dan zevk duyarlar,
? G��l� bir konsantrasyona sahiptirler. Azimli ve sab�rl�d�rlar,
? Sorumluluk duygular� geli�mi�tir. Sorumluluk almay� �ok ister ve bunu yerine getirmekten ho�lan�rlar,
? Espri yetenekleri vard�r, f�kra anlatmaktan ho�lan�rlar,
? Yarat�c� �yk�ler anlat�r ya da yazarlar,
? De�i�ik konularda okur ve zor metinleri okumaktan keyif al�rlar,
? Sosyal problemlerde ara�t�rma, uygulama, hipotez olu�turma anlaml� sonu�lara varma, yaz�l� yada s�zel sunular i�in sonu�lar� etkin bir bi�imde d�zenleme yetene�ine sahiptirler.
�st�n yetenekli �ocuklar�nda t�pk� di�er �ocuklar yada insanlar gibi farkl�l�klar�, ve �zelle�mi� alanlarda daha belirgin olan yetenekleri olabilmektedir. Bu nedenle �st�n yetenekli �ocuklar terimine �zel yetenekli �ocuklar eklemesi yap�lmaktad�r.

M�zik Alan�ndaki Yetenek �zellikleri:
? Ritim ve melodiye di�er �ocuklardan fazla tepkide bulunurlar,
? M�zikle �ok ilgilenirler. Kaset, CD dinler, nerede m�zik etkinli�i varsa ona kat�lmak isterler,
? M�zik par�alar� bestelemeye b�y�k istek ve �aba g�sterirler,
? Ba�kalar� �ark� s�ylerken onlara kat�lmaktan ho�lan�rlar,
? Duygu ve d��ncelerini anlatmak i�in s�k s�k m�zi�i ara� olarak kullan�rlar,
? �e�itli m�zik aletleri ile ilgilenir, onlar� �almay� denerler,
? �ark�c�lar ve m�zik par�alar� ile ilgili koleksiyonlar yaparlar,
? Dinledi�i �ark�y� k�sa zamanda ��renir, anlaml� ve uygun �ekilde s�ylerler.
Resim Alan�ndaki Yetenek �zellikleri:
? �e�itli konularda ve di�er �ocuklar�n yapt��ndan de�i�ik �izimler yaparlar,
? Resimlere derinlik verir ve par�alar aras�nda uygun oranlar kullan�rlar,
? Resim yapmay� ciddiye al�r ve bundan haz duyar ve buna �ok zaman harcarlar,
? Di�er insanlar�n yapt�� resim �al��malar�na ilgi duyarlar,
? Di�erlerinin ele�tirilerinden ho�lan�r ve yeni �eyler ��renirler,
? Resmi kendi ya�ant�lar�n� ve duygular�n� ifade etmek i�in ba�ar�l� bir �ekilde kullan�rlar,
? �amur, sabun ve plastik vb. yumu�ak gere�lerle �� boyutlu fig�rler yapmaya �zel bir ilgi g�sterirler.

Matematik Aln�ndaki Yetenek �zellikleri:
? Verilerin ele al�nmas�nda, d�zenlenmesinde g�ze �arpan yetene�e sahiptirler,
? Orijinal yorumlar yaparlar, zihinsel �evikli�e sahiptirler,
? Yaz�l� ileti�imden ziyade s�zl� ileti�imi tercih eder ve fikirlerin iletilmesinde g�ze �arpan yetene�e sahiptirler,
? Ayn� problemi farkl� y�ntemlerle ��zebilirler,
? Ola�an d�� matematiksel i�lemler yapar, gayret gerektiren ola�and�� problemler sorarlar,
? Problemi k�sa s�rede ��zer, uygulamaya, analize, senteze ve de�erlendirmeye odaklan�rlar,
? Matemati�i ba�ka kategorilere entegre edebilirler.
? Yanl�� ve do�ruyu se�me g��leri fazlad�r.
? �lgisiz gibi g�r�nen i�lemler aras�nda ilgi kurarlar.

Fen Alan�ndaki Yetenek �zellikleri:
? Fikir ve hipotezleri test etmeye y�nelik deneyler yaparlar,
? Fen ve teknik ara�lar� kullanabilir ve bunlara vak�f olurlar,
? Yerinde ve yeterli veri se�er, bunlardan ��kar�mlar yaparlar,
? Fikirleri hem niceliksel hem de niteliksel ifade edebilirler,
? Fen bilgisini toplumsal de�i�im i�in kullan�r ve uygularlar,
? Bilimsel g�zlem, veri toplama ve yorum yapma becerileri vard�r,
? Problemlere y�nelik duyarl�l��a, yeni fikirler geli�tirme yetene�ine ve de�erlendirme yetene�ine sahiptirler,
? Y�ksek d�zeyde mekanik d��nme yetene�ine sahiptirler, uzay ili�kilerine ilgi duyarlar,
? Fen bilgisi konusunda otorite olan kaynaklar� tarar, fen raporlar�n� yorumlayarak bir ilgi zemini olu�tururlar.

ZEK� �OCUK �ST�N �OCUK �ZELL�KLER� :
Yan�tlar� bilir.
Sorular� yan�tlar.Kolayl�kla ��renir.
Zaten biliyordur.
D��nceleri anlar.
Tam olarak ��renmesi 1-2 tekrarla olur.
Soyutlamalar yapar.
Anlam� yakalar.
Varsay�mlar ortaya atar.
Do�ru olarak kopya eder.
Yeni bir desen yarat�r.
Okulu sever.
��renmeyi sever.
Bilgileri emer.
Bilgilerle oynar.
Do�ru, ard�l bir sonu�tan ho�lan�r.
Karma��kl�ktan ho�lan�r.
�yi fikirleri vard�r.
Yeti�kinleri tercih eder. Sorular sorar
Ayr�nt�lar� g�rerek , tart��r, zenginle�tirir.
Tam olarak ��renmesi 6-8 tekrarla olur.
��lg�n, sa�ma gelen d��ncelere sahiptir.
Dikkatini yo�unla�t�r�r.
Hem fiziksel hem de zihinsel olarak kat�l�r.
�yi ezberler.
�yi tahmincidir.
Teknik�idir.
�cat��d�r.
�ok �al��r.
�al��maz g�r�nse de s�navlarda ba�ar�l�d�r.
��rendi�i kadar�yla tatmin olur.
�ok fazla �zele�tiri yapar.
�st grubu olu�turur.
Grubun �tesindedir.
Ya��tlar�ndan ho�lan�r.

�NER�LER:
Anne Babaya �neriler:
? Beklentilerinizi mant�kl� bir d�zeyde tutun.
? Zeka geli�imi h�zla ilerlerken baz� becerileri, ya��na uygun olacakt�r. Bu becerilerin normal h�zla geli�mesini geri kalma olarak yorumlamay�n.
? �ocu�unuz zihinsel yetenekleri nedeniyle farkl� hissetti�inde (�zellikle grup �yeli�i ve grubun �nemli oldu�u ergenlikte ) ona destek olun, herkesin bir y�n�yle kendine �zg� oldu�unu, �st�n yetenekli olman�n da onun bir �zelli�i oldu�unu anlat�n.
? �st�n yetenekli �ocuklar�n toplumdaki �ifte standartlar� anlamakta g��l�k �ekti�ini bilin. Ahlaki duygular� genelde iyi geli�mi�tir, yalanc�l�� ve di�er toplumsal z�tl�klar� anlamada �eli�kiye d��erler. �rne�in, niye evsiz insanlar�n oldu�unu a��klamaya �al��abilirsiniz ancak �st�n yetenekli �ocuk verdi�iniz cevapla pek yetinmeyecektir. Sizin i�in s�k�nt� verici olsa da a��klayamad��n�z olaylar hakk�nda bitmeyen sorular�n yarar�, insan�n s�n�rlar�n�n oldu�unu ve toplumdaki her problemi ��zemedi�ini d�r�st�e anlatmak, �st�n yetenekli olsa bile kendisinin de s�n�rlar� oldu�unu anlamas�na zemin haz�rlamas�d�r.
? En �ok arzulad�� eyleri ger�ekle�tirmesi i�in te�vik edin, m�mk�nse bunlar� yapacak zaman� ve imkanlar� sunun.
? Bilginizin yetersiz kald�� noktada, bu alan uzmanlar�ndan yard�m almaktan �ekinmeyin.
��retmene �neriler:
? �st�n yeteneklilerin e�itimi i�in �zel �nlemler al�nmad��nda bu yeteneklerin k�relmesi s�z konusudur.
? �st�n yetenek ile metotlu �al��ma al��kanl��n�n bir araya gelebilmesi i�in okul-aile i�birli�i sa�lanmal�, di�erlerinden fazla bilgiye sahip olmak, �ok soru sormak, esprit�ellik gibi �zelliklerinin kabul edilmesi, ��retmen ve arkada�lar�yla aras�nda problem olu�turmamas� i�in psikolojik dan��manl�k �al��malar�na a��rl�k verilmelidir.
? Bu �ocuklar�n e�itimleri ile ilgili a�a��daki yakla��mlar uygulanmakla beraber hangisinin en i�e yarar y�ntem oldu�u hen�z belirlenememi�tir.
Erken ba�lama ve h�zl� ilerleme:
�ocu�un �st�n yetene�ine ve bili�sel olarak h�zl� geli�imine g�re ya��tlar�ndan �nce e�itime al�nmas�na ve s�n�f atlamas�na dayal� bir uygulamad�r. Bu uygulaman�n en b�y�k sak�ncas� �ocu�un akademik y�nden s�n�fa okula ayak uydurabilse de sosyal ve duygusal y�nden bir tak�m g��l�klerle kar��la�mas�d�r.
Zenginle�tirme :
�st�n zekal� ��renciler kendi ya��tlar� aras�nda ve normal s�n�flar�nda devam etmektedirler ancak �al��malar�n� ve ders programlar�n� di�er ��rencilere g�re daha zengin hale getirme y�ntemiyle geli�imleri desteklenmeye �al��lmaktad�r.
�zel okullar:
�st�n yetenekli �ocuklar�n belirli ama�l� okullarda bir araya toplan�p, e�itilmesine verilen add�r.(Fen Liseleri , Yasemin Karakaya bilim ve sanat merkezi gibi)
�zel s�n�flar:
�st�n zekal� oldu�u tarama ve incelemelerle ortaya ��kar�lan ve kan�tlanan ��rencilerin ayn� s�n�flarda toplan�lmas�na verilen add�r.
? E�itim programlar� de�i�ik yetenek d�zeylerine ve alanlar�na cevap verecek nitelikte, �e�itlikte ve esneklikte d�zenlenmelidir.
? E�itim program�n�n uygulanmaya konmas�nda e�itim bilimleri ve e�itim teknolojilerindeki �a�da� geli�melerden en iyi �ekilde yararlan�lmaya �al��lmal�d�r.
? Geli�tirilecek e�itim programlar�n�n bu ��rencilerde geli�tirmeye �al��aca�� beceri ve yetenekler �unlar olabilir:
? Problem ��zebilme,
? Bilimsel d��nebilme, ara�t�rma, inceleme, deney yapabilme,
? Yarat�c� ve ele�tirel d��nebilme,
? Olaylar� ve olgular� bilim-teknoloji-toplum ili�kisi i�inde inceleme,
? Sa�l�kl� ileti�im kurabilme,
? Liderlik becerilerini geli�tirebilme,
? ��birli�i yapabilme,
? Ba��ms�z �al��abilme, inisiyatif kullanabilme,
? Sorumluluk alabilme, karar verebilme, riski g�ze alabilme,
? Olumlu benlik kavram� geli�tirebilme.
? Okul ��retmenlerinin �st�n yetenekli �ocuklar�n �zellikleri, e�itim programlar� ve y�ntemleri konular�nda ger�ekle�tirilen hizmet i�i e�itim programlar�na kat�lmalar�na �zen g�sterilmelidir.
? �st�n yetenekli �ocuklar�n ders d�� etkinliklere ihtiya�lar� vard�r. Bu nedenle fikir ve proje �retebilecekleri, sanat yada spor etkinliklerini ger�ekle�tirebilecekleri d�zenlemeler yap�lmaya �al��lmal�d�r. Bu konuda , �niversiteler, �zel kl�p yada kurslar(Model u�ak, resim, heykel, m�zik, havac�l�k, denizcilik, bilgisayar programc�l��, binicilik, su sporlar� vb. gibi)ile i�birli�i i�e yarayabilir.
? Bu �ocuklar yeteneklerine uygun bir okula y�nlendirilebilirler. (Fen lisesi , Anadolu liseleri, G�zel sanatlar lisesi, T�B�TAK taraf�ndan uygulanan burs ve proje yar��malar� gibi.) ? �st�n yetenekli �ocuklarla ilgili olarak yasal d�zenlemeler konusunda 1416 ve 6660 say�l� kanunlar, de�i�ik alanlardaki �st�n yetene�in belirlenmesi, e�itimi ve istihdam� konular�nda gerekli a��klamalar� yapmaktad�r.

�ocu�unuzun Ruh Sa�l��

Bu yaz�yla ilgilenip okudu�unuza g�re bir yeti�kin olmal�s�n�z. �ocu�unuza sevginizi g�stermenin yada ona yard�mc� olacak en iyi yolu bulman�n zor oldu�u zamanlar vard�r. �ocu�unuz sizi �a��rtan, can�n�z� s�kan ye da �ok korkutan davran��lar g�steriyor olabilir. Bu t�r davran��lar�n bir b�l�m�, geli�me ve b�y�menin normal sonu�lar� olabilir. E�er �ocuklar�n ruh sa�l�� hakk�nda daha �ok �ey ��renmek istiyorsan�z bu yaz�y� okumaya devam edin.

Ruh Sa�l�� Ne Demektir?
Ruh sa�l��, ya�am olaylar� kar��s�nda neler d��nd��m�z, neler hissetti�imiz ve nas�l davrand��m�zd�r. Ruh sa�l��, kendimize, ya�am�m�za ve tan�d��m�z ve ilgilendi�imiz insanlara nas�l bakt��m�zd�r. Ayr�ca ruh sa�l��, zorlanma kar��s�ndaki davran��lar�m�z�, insanlarla kurdu�umuz ili�kileri, tercihlerimizi ve se�imlerimizi belirler. Ya�am�n her d�neminde fiziksel sa�l�k kadar ruh sa�l�� da �nemlidir.

Ruh Sa�l�� Problemleri
Bir �ocu�un ate�inin y�kseldi�i kolayca anla��labilir, fakat ruh sa�l��n�n bozuldu�unu anlamak daha zordur. ��nk� ruh sa�l�� ile ilgili problemler her zaman g�zle g�r�lmeyebilir ama belirtilerini anlamak m�mk�nd�r.
Ruh sa�l�� problemleri te�his edilebilmektedir. Ruh sa�l�� uzmanlar� belirtilerle ilgili bilgileri toplamakta ve incelemektedirler. Depresyon ve kayg� ile uyum, yeme bozukluklar� ve dikkat eksikli�i/hiperaktivite ruh sa�l�� problemlerinden baz�lar�d�r.
Ruh sa�l�� problemleri, her be� �ocuktan birinde herhangi bir zamanda ortaya ��kabilir. Ne yaz�k ki, ruh sa�l�� bozulan �ocuklar�n tahminen ��te ikisi ihtiya�lar� olan yard�m� almamaktad�r.
Pek �ok �ocuk ve ergen, k�sa s�reli bir tedavi g�rerek atlatabilecekleri ve ciddi bir ruh sa�l�� problemine d�n��meyebilen duygusal zorlanma d�nemleri ya�arlar. �rne�in, sevilen birinin kayb�, aile ili�kilerinde bir de�i�me bu t�r problemlere yol a�abilir.
Bir �ocu�un ruh sa�l�� zihinsel kapasitesi ile ili�kili de�ildir. Ruh sa�l�� sorunlar� olmayan �ocuklar�nki gibi ruh sa�l�� sorunlar� olan �ocuklar�n da zeka d�zeyleri d��kten (zihinsel gerilik) y�kse�e kadar de�i�ebilir.
�zel e�itim, fiziksel sa�l�k sorunlar� olan ��rencilerin ihtiyac� oldu�u kadar �e�itli ruh sa�l�� sorunlar� olan �ocuklar�n ve ergenlerin de �zel ihtiya�lar�n� kar��lamaya yard�m eden okullar�n destek hizmetlerinden biridir. �zel e�itim alan herkesin ruh sa�l�� sorunu olmas� gerekmedi�i gibi, ruh sa�l�� sorunu olan her �ocuk ve ergenin de �zel e�itim almas� gerekmemektedir.

Ciddi Duygusal Rahats�zl�klar
�ocuklar ve ergenler i�in ?ciddi duygusal rahats�zl�klar? deyimi, g�nl�k ya�am� ve evde, okulda yada toplum i�indeki i�levleri ciddi bir �ekilde engelleyen rahats�zl�klar i�in kullan�l�r. Ciddi duygusal rahats�zl�k her 20 gen�ten birinde herhangi bir zamanda ortaya ��kabilir.
Bu t�r ruh sa�l�� sorunlar�, yard�m edilmezse, okulda ba�ar�s�zl��a, alkol yada ila� kullan�m�na, aile ile �at��maya, �iddete ve hatta intihara yol a�abilir.

Nedenler
K��k �ocuklar�n ruh sa�l�� sorunlar�n�n temelindeki nedenlerin hepsini bilmiyoruz. Bu sorunlar�n hem �evre hem de biyolojik yap�yla ilgili olduklar�n� biliyoruz. Biyolojik nedenler i�inde, kal�t�m, kimyasal dengesizlik ve merkezi sinir sisteminin zarar g�rmesi say�labilir. T�p uzmanlar� bunlara n�robiyolojik beyin bozukluklar� demektedirler.
Pek �ok �evresel fakt�r �ocuklar� tehlikeye sokabilir. �rne�in, �iddete, istismara, ihmale, �l�m yada bo�anma nedeniyle sevilen birinin kayb�na yada bozuk ili�kilere maruz kalan �ocuklar i�in ruh sa�l�� bozulma riski daha fazlad�r. Di�er risk fakt�rleri, �rk, cinsel y�nelim, din yada yoksulluk nedeniyle reddedilmeyi i�erir.

Vazge�meyin
�ocu�unuz i�in do�ru yard�m� buluncaya kadar aramay� s�rd�rmeniz �nemlidir. Baz� �ocuklar�n ve ailelerin psikolojik dan��maya yada deste�e ihtiya�lar� vard�r. Di�erlerinin de t�bbi bak�ma, ev bak�m�na, ayakta tedaviye, e�itim hizmetlerine, yasal yard�ma, haklar�n korunmas�na, yer de�i�tirmeye yada dan��manl��a ihtiya�lar� olabilir.
Baz� aileler, ba�kalar�n�n ne s�yleyece�inden yada ne d��nece�inden korkarak yard�m aramazlar. Bak�m�n maliyeti, s�n�rl� sigorta haklar� yada hi� bir sa�l�k sigortas�n�n olmamas� gibi ba�ka engeller de ��kabilir. Bunlar aileniz i�in ger�ek sorunlar olabilir ama tedavi gereklidir. Baz� ruh sa�l�� yard�m kurumlar� yada toplum ruh sa�l�� merkezleri, ailenin �deme g�c�ne g�re �cretleri ayarlayabilmektedirler. Yard�m arama sizin �ok sab�rl� ve �srarl� olman�z� gerektirebilir.

�ocu�unuzun Ruh Sa�l��n�n Korunmas�
Ana-baba olarak �ocu�unuzun fiziksel g�venli�inden ve duygusal rahatl��ndan sorumlusunuz. Bir �ocu�u b�y�tmenin tek bir do�ru yolu yoktur. Ana-babal�k tarzlar� de�i�ir fakat �ocu�unuz i�in yap�lmas� gerekenler ayn�d�r. A�a��daki �nerilerde eksiklik olabilir. Geli�im d�nemleri, yap�c� problem ��zme, disiplin tarzlar� ve di�er ana-babal�k becerilerine ili�kin k�t�phanelerde ve kitap��larda yararl� kitaplar bulabilirsiniz.
Besleyici g�dalar, d�zenli sa�l�k kontrolleri, a�� ve sporun yan� s�ra, �ocu�unuza g�venli bir ev ve �evre sa�lamak i�in elinizden geleni yap�n.
�ocuk geli�im d�nemlerini ��renin, b�ylece �ocu�unuzun yapabilece�inden az�n� yada fazlas�n� beklemeyin.
�ocu�unuzu duygular�n� ifade etmeye te�vik edin ve duygular�na sayg� g�sterin.
�ocu�unuza herkesin ac�, korku, �fke ve kayg� ya�ad��n� anlat�n.
Bu duygular�n�n kaynaklar�n� ��renmeye �al��n. �ocu�unuzun �fkesini olumlu bir �ekilde, �iddete ba�vurmadan g�stermesine yard�m edin.
Aran�zdaki sayg� ve g�veni geli�tirin.
Anla�amad��n�zda bile sesinizi y�kseltmeyin.
�leti�im kanallar�n� a��k tutun.
�ocu�unuzu dinleyin.
�ocu�unuzun anlayabilece�i kelimeler ve �rnekler kullan�n. Onu soru sormaya te�vik edin.
Rahatl�k ve g�ven verin.
D�r�st olun.
Olumluluklar �zerinde durun. Her konuda konu�maya istekli oldu�unuzu g�sterin.
Kendi problem ��zme ve ba� etme becerilerinize bak�n.
�yi bir �rnek misiniz? E�er �ocu�unuzun duygular�ndan ve davran��lar�ndan bunald�ysan�z yada kendi engellenmelerinizi yada �fkenizi kontrol edemiyorsan�z yard�m aray�n.
�ocu�unuzun yeteneklerine destek olun, s�n�rl�l�klar�n� kabul edin.
Hedefleri ba�ka birinin beklentilerine g�re de�il �ocu�unuzun yeteneklerine ve ilgilerine g�re olu�turun. Ba�ar�lar�n� kutlay�n.
�ocu�unuzun yeteneklerini ba�ka �ocuklar�nkilerle k�yaslamay�n.
�ocu�unuzu tek ba��na de�erlendirin.
�ocu�unuzla birlikte olmak i�in d�zenli olarak zaman ay�r�n.
�ocu�unuzun ba��ms�zl��n� destekleyin ve kendilik de�erini art�rmas�na yard�m edin.
Ya�am�n ini� ��k��lar�nda �ocu�unuzun yan�nda olun. �ocu�unuzun problemlerin �stesinden gelebilece�ine ve yeni ya�ant�larla ba� edebilece�ine g�vendi�inizi g�sterin.
Yap�c�, a��k ve tutarl� bir disiplin uygulay�n (Disiplin fiziksel ceza de�ildir, disiplin bir ��retim �eklidir).
B�t�n �ocuklar ve aileler farkl�d�r; �ocu�unuz i�in hangi yolun daha etkili oldu�unu ��renin.
Olumlu davran��lar�n� onaylay�n.
�ocu�unuzun hatalar�ndan ders almas�na yard�m edin.
Ko�ulsuz sevin.
�z�r dileme, i�birli�i, sab�r, ba��lama ve ba�kalar�yla ilgilenmenin �nemini ��retin.

Uyar� Niteli�indeki Belirtileri Tan�y�n

�e�itli uyar�lar, bir �ocu�un yada ergenin muhtemel ruh sa�l�� problemine i�aret ediyor olabilir. Bu uyar� niteli�indeki i�aretlerin bir b�l�m� a�a��da verilmektedir.

�ocu�unuzun �u belirtileri g�sterip g�stermedi�ine dikkat edin;

Duygularla ilgili g��l�kler:
1- Makul bir neden olmadan �z�lme ve �aresizlik duyma ve bu duygulardan kurtulamama.
2- �o�u zaman yo�un �fkeli olma, a�lama yada a��r� tepkide bulunma.
3- De�ersizlik yada su�luluk duygular� g�sterme.
4- Ba�ka �ocuklardan daha fazla endi�eli yada kayg�l� olma.
5- Bir �l�m�n yada kayb�n ard�ndan �ok uzam�� bir yas tutma.
6- A��r� derecede korkulu olma. A��klanamayan korkular duyma yada di�er �ocuklardan daha fazla korku duyma.
7- Fiziksel sorunlarla yada g�r�n�mle s�rekli ilgilenme.
8- Zihnini kontrol edememekten yada zihninin ba�kalar� taraf�ndan kontrol edildi�inden korkma.

B�y�k de�i�imler:
1- Okul durumunda k�t�le�me.
2- Genellikle zevk ald�� eylere ilgisini kaybetme.
3- Uyuma ve yeme al��kanl�klar�nda a��klanamayan de�i�meler g�sterme.
4- Arkada�lar�ndan yada ailesinden uzakla�ma ve hep yaln�z kalmay� isteme.
5- �ok fazla hayal kurma.
6- Ya�am� ba� edemeyecek kadar zor bulma ve intihardan s�z etme.
7- A��klanamayan sesler duyma.

S�n�rl�l�klar:
1- Kendini verememe, karar vermede zorlanma.
2- Yerinde oturamama, dikkati toplayamama.
3- Zarar g�rmekten, ba�kalar�n� incitmekten, ?k�t�? bir �ey yapmaktan korkma.
4- G�n i�inde defalarca y�kanma ve e�yalar� temizleme ihtiyac� duyma ye da belirli davran��lar� tekrarlama.
5- �ok h�zl� seyreden d��ncelerden kurtulamama.
6- Tekrarlanan kabuslar g�rme.

Sorun yaratan davran��lar:
1- Alkol ye da ila� kullanma.
2- �ok miktarda yeme ve sonra kusmaya �al��ma, m�shil ila�lar�n� k�t�ye kullanma ye da kilo almaktan ka��nmak i�in lavman kullanma.
3- Uygun kiloda olmas�na kar��n tak�nt�l� bir �ekilde spor yapmay� yada diyet uygulamay� s�rd�rme.
4- Ba�kalar�na ve e�yalar�na s�k s�k zarar verme yada yasalar� ihlal etme.
5- Ya�am� tehlikeye sokacak �eyler yapma. Hemen Yard�m Aray�n

E�er �ocu�unuz bu belirtilerden birini g�steriyorsa yada belirtiler ciddiyse, hemen bir yard�m aray�n. Doktorunuzla, okuldaki dan��man-rehber ��retmenle yada �ocu�unuzun ruh sa�l�� problemi olup olmad��n� de�erlendirebilecek bir ruh sa�l�� uzman�yla konu�un.

Her �ocu�un ruh sa�l�� nemlidir.
Pek �ok �ocu�un ruh sa�l�� problemleri vard�r.
Bu problemler ger�ektir, ac� vericidir ve ciddi olabilir.
Ruh sa�l�� problemleri anla��labilir ve tedavi edilebilir.
Aileler ve kurumlar birlikte �al��arak yard�m edebilirler.

Gen�lik Sorunlar� ve Aile

?Anne, baba olman�n e�itimini almad�k. Deneme yan�lma yoluyla, �evremizde g�rd��m�z anne, babalar�m�zdan ��rendi�imiz kadar�yla e�ittik, yeti�tirdik, topluma kazand�rd�k �ocuklar�m�z�.Hata yapt��m�z da oldu hatalar�m�z� da kabul ettik ama ne de olsa insand�k.Bizimde sorunlar�m�z vard� hayat zordu zira? bir �ok anne baban�n s�zleridir bunlar.�ocuklar�n� severler, onlar i�in ellerinden gelen her �eyi yaparlar. Buna ra�men, yeterli olamad�klar�n� ba�a ��kmada zorland�klar�n� hissettikleri zamanlar olur. Baz� ileti�im engelleri fark�nda olunmadan tekrarlan�r ve anne baba �ocuk ili�kilerini i�inden ��k�lmaz hale getirir.

Gen�lik d�nemi hem fizyolojik hem de psikolojik bir geli�imin ya�and�� zor bir d�nemdir. Bu d�nemde kar��la��lan hatal� tutumlar, aile i�i �at��malar, gen�lerde g�r�len psikolojik sorunlar� artt�rmaktad�r.Bu tutumlardan biri annenin a��r� koruyucu tutumlar�d�r. Bu tutum a��r� kontrol, m�dahelecilik �ocuktan ba��ml�, faal ve �al��kan olmas�n� isteme annenin son derece fedakar olmas� ve �ocu�un da bunu kabullenmesi gere�ine inanma olarak a��klanabilir.

A��r� Disiplin:A��r� verici koruyucu tutumun yan� s�ra, a��r� disiplinli ve denetimli tutumlar da �ocuk i�in sak�ncal�d�r. �ocu�a sevgi, bir bebek gibi verildi�i ve bak�ld�� halde, kendisinden beklentiler y�ksek d�zeydedir. Bu beklenti sevgi ile beraber sunuldu�undan �ocuklar taraf�ndan kolay benimsenir ve benli�e girdirilir. Bazen �ocukta bu sindirme ileriye gider kendi kendisine a��r� kontrol koyar, b�ylece kendini s�rekli ele�tiren, �zg�veni d��k, kolay arkada� ili�kileri kuramayan ergenler yeti�ir.

�lgisiz Tutum:A��r� itici, ilgisiz ve a��r� disiplinsiz bir ebeveyn tutumunda ergen sorunlar�na yol a�maktad�r. Bu tutumla disiplinsizlik s�z konusudur; ancak disiplinsizli�in nedeni sorumsuzluk ve ilgisizliktir.

Disiplin; ilgilenme ve ergenle ayn� ya�ant�y� payla�makla uygulan�r. Bu tutumda sevginin yetersiz olu�u a��r� iticili�e neden olur. �ocuk ve ebeveyn ayn� evi payla�an ebeveyn gibidir. Sevmeyen, ilgi duymayan bak�m ve koruma sorumlulu�u olmayan ebeveyn �ocu�un haz�r olmad�� bir �a�da kendi kendisine yetmesini ve bir an �nce ba��ms�z olmas�n� isteyecektir. Buna reddedici tutum da denebilir.
Yap�lan �al��malarda �zellikle annenin itici-uzak tutumunun varl��nda anne-�ocuk ili�kisinin azald��, bunun �zellikle ergen depresyonlar�yla ili�kisi oldu�u g�r�lm��t�r.

�zg�ven: Ebeveynin �zellikle baban�n demokratik ve destekleyici tutumlar�n�n yetersizli�i, hatal� aile tutumlar�na verilebilecek di�er bir �rnektir. Bunula ilgili olarak ya�anan aile i�i �at��ma ve ge�imsizlik , baban�n kat� ve anneye yard�mc� olmayan davran��lar� da ergenlerde depresyon , d��k �zg�ven davran�� bozukluklar�na yol a�maktad�r.

Bu t�r ailelerde anne ? baba ayr�l�klar� , bo�anmalar daha �ok ya�an�yor.Tek ebeveyn ile b�y�yen �ocuklarda di�er �ocuklara g�re depresyon , intihar giri�imi , alkol, uyu�turucu, madde kullan�m� gibi sorunlar olduk�a y�ksek d�zeydedir.
�ocu�un sa�l�kl� geli�imi yaln�zca olumlu tutumlara ba�l� de�ildir. �ocuk olumsuz tutumlarla da kar��la��r , bununla ba� etmeyi ��renir. Ancak �ocuktaki esneklik s�n�rs�z de�ildir. Uyum; yap�lmas� g�� olan, s�reklilik g�steren, olumsuz aile ortam� ve tutumlar� , ruhsal geli�imi engelleyebilir ya da sapt�rabilir. Bu nedenle ergen terapilerinde aile g�r��meleri ve hatal� tutumlar�n d�zeltilmesi �zel bir �nem ta��maktad�r.